سوگندهای پربار قرآن صفحه 322

کریم کیست؟

خداوند متعال جبرئیل امین را با واژه «کریم» توصیف کرده است. بدین مناسبت بحث فشرده ای پیرامون فضیلت مذکور خواهیم داشت.

کریم گاه به خداوند متعال گفته می شود; همان گونه که در آیه 40 سوره نحل آمده است. و گاه در وصف فرشتگان و ملائکه آورده می شود، همان گونه که در آیات مورد بحث جبرئیل امین با این وصف توصیف شده است. و در بعضی موارد به عنوان یکی از ویژگیهای پیامبران و فرستادگان پروردگار مطرح می شود، همانطور که در آیه 17 سوره دخان آمده است. و گاه حتّی نامه ای که از سوی شخص مهم و محترمی نوشته شده با این واژه تعریف می شود، همان گونه که بلقیس به هنگام دریافت نامه حضرت سلیمان(علیه السلام) گفت: (أُلْقِیَ إِلَیَّ کِتَابٌ کَرِیمٌ).(1)

خلاصه اینکه این صفت، در مورد خداوند، فرشتگان، پیامبران و نامه پیامبران به کار برده شده، و با این درجه از اهمیّت شایسته است معنای آن را بدانیم.

امام حسن مجتبی(علیه السلام) که به کریم اهل بیت(علیهم السلام) معروف است، در پاسخ سؤال کسی که

از معنای کریم پرسیده بود، فرمودند:

1. «اَلاِْبْتِداءُ بِالْعَطِیَّهِ قَبْلَ الْمَسْأَلَهِ; کسی که قبل از تقاضا کمک می کند»

کریم هنگامی که آثار و نشانه های نیاز را در شخصی مشاهده می کند، فرصت سؤال و تقاضای کمک نمی دهد، و قبل از آنکه نیازمند تقاضای کمک کند، نیاز او را برطرف می سازد. واین کار مهم است، هر چند کمک کردن به فقیر پس از تقاضا نیز کار با ارزشی است. حال که خداوند، فرشتگان و پیامبران کریمند، شایسته است ما هم کریم باشیم، تا مشمول لطف و کرم خداوند کریم قرار گیریم.

2. «وَ اِطْعامُ الطَّعامِ فِی الْمَحَلِّ; کسی که در محلّش اطعام طعام کند».(2)

جمله فوق دو معنا دارد: 1. در جایی که لازم است و محلّ واقعی اطعام است، این