سوگندهای پربار قرآن صفحه 325

بنابراین، قیامت مقتضای عدالت پروردگار است. و بخاطر این

ویژگیهای مهم این قدر در قرآن مجید به آن توجّه شده است.

سوگند دوم: قسم به وجدان بیدار

دومین قسم، سوگند به نفس لوّامه است، آن وجدان بیدار ملامتگری که به هنگام آلوده شدن انسان به کار خلاف ناراحت شده، او را سرزنش می کند. در درون جان انسانها وجدانی است که سه حالت دارد:

حالت اوّل: نفس امّاره

گاه وجدان انسان آن قدر ضعیف و ناتوان می شود که هوا و هوس بر آن مسلّط می گردد، و همواره انسان را به بدیها و زشتیها فرمان می دهد. این حالت وجدان را نفس امّاره می گویند. همان حالتی که زلیخا پس از آنکه نفس لوّامه اش بیدار شد، و به گناهان اقرار نمود، و به ملامت خویش پرداخت، به آن اشاره کرد و گفت:

«(وَمَا أُبَرِّیءُ نَفْسِی إِنَّ النَّفْسَ لاََمَّارَهٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ مَا رَحِمَ رَبِّی إِنَّ رَبِّی غَفُورٌ رَحِیمٌ); من هرگز خود را تبرئه نمی کنم، که نفس (سرکش) بسیار به بدیها امر می کند مگر آنچه را پروردگار رحم کند. پروردگارم آمرزنده و مهربان است».(1)

باید از شرّ این نفس به خداوند پناه برد.

حالت دوم: نفس لوّامه

گاه وجدان انسان از آن حالت ضعف خارج شده، رشد و ترقّی نموده، و تسلیم محض هوا و هوس نمی گردد، بلکه در مقابل آن موضع گیری می نماید، و درون انسان را تبدیل به دادگاهی نموده که انسان را بر کارهای خلاف و ناشایست ملامت و سرزنش، و به هنگام انجام کارهای شایسته و خوب، تشویق و ترغیب می نماید، این