سوگندهای پربار قرآن صفحه 33

1. «مقسم به» یعنی چیزی که به وسیله آن قسم یاد شده است.

2. «مقسم له» یعنی چیزی که برای آن قسم یاد می شود.

3. رابطه «مقسم به» و «مقسم له».

در سوره شمس، خورشید و نور خورشید، ماه، شب، روز و مانند آن مقسم به هستند; که در مرحله

اوّل پیرامون اهمیّت این موجودات پر راز و رمز سخن خواهیم گفت و تهذیب نفس و مبارزه با هوای نفس «مقسم له» هستند، که در مرحله دوم پرده از راز اهمیّت آن برخواهیم داشت، و راههای تخلّق به این صفت زیبا را بیان خواهیم کرد. و در مرحله سوم به بحث پیرامون پیوند خورشید و ماه و شب و روز و مانند آن، با تهذیب نفس و مبارزه با هوای نفس خواهیم پرداخت; زیرا معتقدیم در سوگندهای پروردگار پیوندی بین مقسم به و مقسم له وجود دارد. چرا که کلام خداوند فصیح و بلیغ است، و کلام فصیح و بلیغ بدون پیوند و ارتباط خاص نیست.

نکته اوّل:آنچه خداوند بدان سوگند خورده است

اشاره

خداوند متعال در این سوره یازده قسم یاد کرده، که چهارتای آن دو تا دو تا، و سه مورد آن قسم یگانه و تنهاست. امّا چهار مورد اوّل به شرح زیر است:

1. «(وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا); سوگند به خورشید و تابندگیش» در این آیه هم به خورشید قسم یاد شده، و هم به نور آن.

2. «(وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا); قسم به آسمان و آن کس که این بنای رفیع و با عظمت را بنا کرده است.

3. «(وَالاَْرْضِ وَمَا طَحَاهَا); قسم به زمین و خدایی که آن را گسترانیده است».

4. «(وَنَفْس وَمَا سَوَّاهَا); قسم به روح انسان و آن کس که آن را آفریده است».

در چهار مورد بالا مجموعاً هشت قسم وجود دارد. امّا سه موردی که فرد است:

1. «(وَالْقَمَرِ إِذَا تَلاَهَا); قسم به ماه هنگامی که به دنبال خورشید بیرون می آید».

2. «(وَالنَّهَارِإِذَاجَلاَّهَا);قسم به روزهنگامی که پرتوآن صفحه زمین راروشن می سازد».