سوگندهای پربار قرآن صفحه 356

عهده گرفت.

نتیجه اینکه خداوند در مراحلِ مختلفِ یتیمیِ پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله)، به کمک آن حضرت شتافت و او را پناه داد.

نعمت دوم: یافتن به هنگام گم شدن!

آیه شریفه (وَوَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدَی) اشاره به دومین نعمت دارد. برخی «ضالّ» را به گمراهی معنا کرده اند، در حالی که پیامبر هیچ وقت گمراه نبود. حضرت علی(علیه السلام) در خطبه قاصعه(1) می فرماید:

«از لحظه ای که پیامبر از شیرگرفته شد خداوند فرشته ای را مأمور کرد که همواره همراه حضرت باشد و راههای سعادت را به وی نشان دهد».

بر همین اساس ما معتقدیم پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) برنامه و دین خاصّی داشت، و پیرو آیین مسیحیان و یهودیان نبود. و اینکه گفته می شود: «پیرو آیین ابراهیم حنیف بود» یعنی موحّد بود; چرا که ابراهیم قهرمان توحید و بت شکن

بود. به هر حال ضالّ به معنای گمراهی نیست، بلکه معانی دیگری دارد که دو معنای آن قابل تطبیق بر آیه شریفه است:

1. ضالّ به معنای گمشده است، همان گونه که در حدیث می خوانیم: «اَلْحِکْمَهُ ضالَّهُ الْمُؤْمِنِ; دانش گمشده فرد با ایمان است».(2) در تاریخ آمده است که: حضرت چندین بار در مکه گم شد. زمانی که در کفالت حضرت عبدالمطلب بود، هنگامی که برای شیرخوردن به حلیمه سعدیّه سپرده شد، و زمانی که سایه پرمهر و محبّت مادر بر سرش بود. چرا که مکّه شهری کوهستانی بود، و انسان به راحتی گم می شد. اکنون هم از داخل شهر مکّه، مسجدالحرام و مناره های بلند آن پیدا نیست، زیرا مسجد الحرام در گودی واقع شده است. خداوند در تمام این مراحل پیامبر را یافت، و وی را به