سوگندهای پربار قرآن صفحه 361

جنگ تحمیلی فرزندان بی سرپرست فراوانی از شهدای گرانقدر و مفقودالاثرها و مفقود الجسدها باقی مانده، امری لازم و ضروری، و کاری پیامبرگونه است. خدایا ما را بر این عبادت موفّق بدار.

وظیفه دوم: رسیدگی به نیازمندان

آیه شریفه (وَأَمَّا السَّائِلَ فَلاَ تَنْهَرْ) دومین وظیفه پیامبر را بیان می کند. این وظیفه رسیدگی به فقرا و نیازمندان و برخورد صحیح و منطقی با آنان است. گویا خدا می فرماید: ای پیامبر ما! فقرا و مستمندان را از خود مران، و با صدای بلند با آنها سخن مگو، و بر سر آنها فریاد مکش، و به خشونت با آنان رفتار مکن.

همان گونه که نحوه برخورد صحیح با نیازمندان در آیه 263 سوره بقره چنین آمده است: «(قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَهٌ خَیْرٌ مِّنْ صَدَقَه یَتْبَعُهَا أَذًی وَاللهُ غَنِیٌّ حَلِیمٌ); گفتار پسندیده (در برابر نیازمندان)، و عفو (و گذشت از خشونتهای آنها)، از بخششی که آزاری به دنبال آن باشد، بهتر است و خداوند، بی نیاز و بردبار است».

بنابراین، اگر انسان قادر بر کمک نیست،

یا به هرعلّتی تمایل بر انفاق ندارد، باید با زبان خوش نیازمند را جواب کند. مثلا بگوید: «مرا ببخش، این بار توفیق کمک ندارم» یا «معذرت می خواهم، فعلا دستم خالی است» یا «امیدوارم دفعه بعد خداوند توفیق کمک به من عنایت فرماید». زیرا اگر قادر بر رفع نیاز مادّی او نیستیم، حق نداریم آبرو و شخصیّت وی را جریحه دار نماییم.

رعایت این امور اخلاقی در سیره پیشوایان معصوم(علیهم السلام) به روشنی آمده است. از جمله می توان به داستان معروف امام حسن مجتبی(علیه السلام) و آن فقیر اشاره کرد.

آن شخصی درِ خانه امام حسن مجتبی(علیه السلام) را کوبید، و خطاب به حضرتش عرض کرد:

لَمْ یَبْقَ لی شَیْءٌ یُباعُ بِدِرْهَم

یَکْفیکَ مَنْظَرُ حالَتی عَنْ مُخْبِری

اِلاّ بَقایا ماءُ وَجْهی صُنْتُهُ

اَلاّ یُباعَ وَقَدْ وَجَدْتُکَ مُشْتَری