سوگندهای پربار قرآن صفحه 362

ای فرزند رسول خدا! هیچ چیزی برایم باقی نمانده که آن را به درهمی بفروشم. چهره و وضع ظاهری ام سخنانم را تصدیق نموده، و شهادت بر صدق کلامم می دهد. البتّه اندکی آبرو دارم، که آن را حفظ نموده ام (تا مشتری مناسبی بیابم) و اکنون که تو را مشتری مناسبی یافتم، آن را به تو عرضه کرده ام!

امام حسن(علیه السلام) صندوقدار خویش را طلبید، و پرسید: چه مقدار پول نزد توست؟ عرض کرد: دوازده هزار درهم. فرمود: آن را به این مرد فقیر بده! سپس آن مرد را طلبید، و عذرخواهی کرد و فرمود: ما حقّ تو را ادا نکردیم! ولی آنچه داشتیم به تو دادیم; سپس این شعر را در جواب اشعار او، فرمود:

خُذِ الْقَلیلَ وَ کُنْ کَأَنَّکَ لَمْ تَبِعْ

ما صُنْتَهُ وَ کَأَنَّنا لَمْ نَشْتَرِ(1)

این مال اندک را بگیر و

گویا تو چیزی را نفروخته ای، و ما نیز چیزی نخریده ایم (یعنی من به چهره ات نگاه نمی کنم تا آبرویت محفوظ بماند).

این روش، اوج رعایت آداب انفاق، و بهترین شکل کمک به نیازمندان است.

بنابراین، انسان یا به فقیر کمک نمی کند و با کلام نرم و سخن خوش از وی عذرخواهی می کند. و یا اگر کمک کرد و اجر انفاق را برد، در حفظ این حسنه تلاش می کند و آن را با منّت و اذیّت خراب نمی کند (لاَ تُبْطِلُوا صَدَقَاتِکُمْ بِالْمَنِّ وَالاَْذَی).(2)

تفسیری دیگر برای آیه: سؤالات علمی و دینی

برخی از مفسّرین واژه «سائل» در آیه مورد بحث را به نیازمند مادّی تفسیر نکرده اند، بلکه به سؤالات علمی و دینی معنا کرده اند و این تفسیر با آیه قبل در صورتی تناسب دارد که «ضالّ» را به معنای فقدان علم و دانش تفسیر کنیم. یعنی ای پیامبر! ما تو را فاقد علم و دانش یافتیم و به تو علم و دانش آموخته و هدایتت کردیم. بنابراین نیازمندان به مسائل علمی و دینی را از خود مران، و به سؤالات آنها با صبر و