سوگندهای پربار قرآن صفحه 385

بسیاری از واجبات نیز به حکم عقل درک می شود. عقل به ما فرمان می دهد که مصادیق و شاخه های ظلم را ترک نموده، و مصادیق احسان را انجام دهیم، و در مقابل آن مسئولیت داریم، و خداوند ممکن است انسان را به خاطر تخلّف از حکم عقل مجازات کند. ولی از آیات قرآن مجید استفاده می شود که تا

خداوند پیامبری را به سوی قومی مبعوث نکند حتّی به مستقلاّت عقلیّه هم آنها را مجازات نمی کند. و این نهایت لطف خداست. یعنی حکم عقل را به تنهایی برای مجازات کافی نمی داند، بلکه پس از تأیید آن به وسیله حکم شرع حجّت تمام می شود و متخلّفان مستحق مجازاتند.

آیات متعدّدی از قرآن کریم به این مطلب اشاره دارد، که در مباحث علمی و کلامی کمتر به آن توجّه شده است. از جمله می توان به آیه 15 و 16 سوره اسراء اشاره کرد. توجّه فرمایید:

«(وَمَا کُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّی نَبْعَثَ رَسُولا * وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُّهْلِکَ قَرْیَهً أَمَرْنَا مُتْرَفِیهَا فَفَسَقُوا فِیهَا فَحَقَّ عَلَیْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِیراً); و ما هرگز (قومی را) مجازات نخواهیم کرد، مگر آنکه پیامبری مبعوث کرده باشیم (تا وظایفشان را بیان کند). و هنگامی که بخواهیم شهر و دیاری را هلاک کنیم، نخست اوامر خود را برای «مترفین» (وثروتمندان مست شهوت) آنجا، بیان می داریم، سپس هنگامی که به مخالفت برخاستند و استحقاق مجازات یافتند، آنها را به شدّت درهم می کوبیم».

طبق اطلاق این دو آیه، تا زمانی که پیامبری به سوی قومی فرستاده نشود و آن پیامبر بر آنها اتمام حجّت نکند مجازات نخواهند شد، حتّی نسبت به آنچه که عقل آنها به خوبی آن را درک کرده است. ضمناً خداوند هنگامی که اراده می کند جمعیّتی را مجازات کند لشکر آسمان و زمین را بسیج نمی کند بلکه یک صاعقه می فرستد (به تعبیر قرآن صیحه آسمانی) و همه چیز آنها را خاکستر می کند، یا هفت شبانه روز طوفان سهمگین و وحشتناکی را بر آنها مسلّط می کند

تا همه زندگی آنها را بر هم بریزد، یا به زمین که بسان گاهواره انسان است دستور تکان مختصری (زلزله) می دهد