سوگندهای پربار قرآن صفحه 394

دهند،) سرمایه زندگی پست (مادّی) است; وسرانجام نیک (و زندگی والا و جاویدان)، نزد خداست».

طبیعت علاقه های افراطی نسبت به زنان (حب الشهوات) و عشق های بی حدّ و حصر به فرزندان (البنین) و فرو رفتن در درهم و دینار و مال و اموال دنیا (والقناطیر المقنطره) اعمال را در نظر انسان تزیین می دهد!

نتیجه اینکه عوامل و مبادی تزیین اعمال پنج چیز است که یک مورد آن اختصاص به گروه خاصّی دارد (کسانی که به آخرت ایمان ندارند) و مجازات اعمال آنها محسوب می شود، و چهار عامل دیگر در انتظار هر فردی خواهد بود.

سؤال: کسانی که اعمالشان توسّط یکی از عوامل بالا تزیین می شود، آیا در این حالت مجبورند و مسئولیّتی ندارند، یا مجبورند و مسؤول؟

پاسخ: خوشبختانه این تسویلات و تزیینات با مقداری تفکّر و اندیشه زایل،

و حقیقت مسأله روشن می گردد. اگر انسان اندکی فکر کند می فهمد که بی بند و باری و فساد و فحشاء آزادی نیست! اگر مقداری بیندیشد متوجّه ماهیّت توحّش لعاب شده با تمدّن خواهد شد، به شرط آنکه اهل تفکّر و اندیشه باشد، و پلهای پشت سر خویش را ویران نکرده باشد.

حسن بصری دانشمند منحرفی بود، و از عجایب اینکه وی استاد ابن ابی العوجاء مادّی منکر خدا بود، که در عصر امام صادق(علیه السلام) می زیست. هنگامی که به وی گفتند: تو که استادی همچون حسن بصری داشته ای چگونه راه کفر و الحاد را در پیش گرفتی؟ در پاسخ گفت: استاد من هم اعتقاد صحیحی نداشت، و نشانه های انحراف در عقایدش هویدا بود. حسن بصری پس از جنگ جمل حضرت علی(علیه السلام) را ملاقات کرد، حضرت از وی پرسید: چرا در جنگ شرکت نکردی، و به یاری ما نشتافتی؟ گفت: هنگامی که می خواستم به سوی میدان جنگ حرکت کنم، هاتفی از غیب ندا داد که «القاتل والمقتول فی النار; کشندگان و کشته شدگان جنگ جمل هر دو اهل جهنّمند!».