سوگندهای پربار قرآن صفحه 403

خداوند در اختیار او قرار داده نیز پرسیده می شود. در آیه 36 سوره اسراء می خوانیم:

«(وَلاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُوْلَئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولا); از آنچه به آن آگاهی نداری پیروی مکن; چرا که گوش و چشم و دل همه مسئولند».

آری! از انسان در مورد نعمت شنوایی، بینایی و درک و فهم و شعور می پرسند، که چگونه از آنها استفاده کرده است.

در آیه 8 سوره تکاثر سؤال از نعمتها به صورت

گسترده تر مطرح شده است، توجّه کنید: «(ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذ عَنْ النَّعِیمِ); سپس در آن روز (همه شما) از نعمتهایی که داشته اید بازپرسی خواهید شد».

کلمه «نعیم» در اصطلاح ادبیّات عرب جمع مُحَلّی به الف و لام است; یعنی نعیم جمع نعمت است، و الف و لام بر سر آن درآمده است. و چنین کلمه ای با این شکل و هیئت دلالت بر عموم دارد. بنابراین مورد سؤال نعمت یا نعمتهای خاصّی نیست، بلکه خداوند از تمام نعمتهایی که بر انسان ارزانی داشته می پرسد.

برخی از مفسّرین نعیم را تنها به «تندرستی» و «امنیّت» تفسیر کرده اند.

عدّه ای دیگر آن را به «سلامتی» و «فراغ» تفسیر نموده اند، و می دانیم که «فراغ» غیر از سلامتی است. چرا که ممکن است شخصی سالم باشد، امّا گرفتار انواع مشکلات خانوادگی و اجتماعی و شغلی باشد، به گونه ای که خوابِ راحت نداشته باشد. امّا کسی که فارغ از این مشکلات است و گرفتاری خاصی ندارد، دارای نعمت فراغ است.

گروه سوم معتقدند که منظور، «نعمت سلامت و امنیّت» است.

و برخی آن را به خصوص نعمت «ولایت» تفسیر کرده اند. در روایتی آمده است که امام صادق(علیه السلام) از ابوحنیفه پرسید: منظور از نعیم در آیه مورد بحث چیست؟ عرض کرد: غذاست و طعام و آب خنک. امام(علیه السلام) فرمود: اگر خدا بخواهد روز قیامت تو را در پیشگاهش نگه دارد تا از هر لقمه ای که خورده ای و هر جرعه ای که نوشیده ای، سؤال کند، باید در آنجا بسیار بایستی! عرض کرد: پس نعیم چیست؟