سوگندهای پربار قرآن صفحه 45

یک توصیه مهم:

در عصر و زمان ما بر کسانی که می خواهند اسلام را بهتر بشناسند، لازم است با علوم طبیعی روز آشنا شوند.

زیرا اطّلاع از علوم طبیعی، در بحث توحید، تفسیر قرآن، معاد و مانند آن، هر چند بصورت اجمالی و مختصر، یک پیش نیاز است. چرا که با دانستن اسرار خلقت، که در علوم طبیعی به آن اشاره شده، بهتر می توان این مباحث را درک و تبیین کرد. گواه بر این مطلب سخن یکی از دانشمندان است که می گوید: «در گذشته هضم و باور اینکه در روز قیامت پوست و گوشت انسان بر علیه او شهادت می دهند، سخت بود; امّا اکنون پیشرفت های حاصل در علم شبیه سازی باور این مطلب و شبیه آن را آسان کرده است. زیرا این علم به انسانها ثابت کرد که در هر سلولی از سلولهای انسان، یک انسان کامل با تمام اعضا و جوارح بصورت بالقوّه نهفته است، که در شرایط خاصّی می تواند رشد نموده، و تبدیل به یک انسان شود و سخن بگوید».

نتیجه اینکه هر چه با علوم طبیعی بیشتر آشنا شویم، معرفت ما نسبت به عظمت خالق آسمان و زمین بیشتر خواهد شد.

سوگند به روح انسان

(وَنَفْس وَمَا سَوَّاهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا)

خداوند متعال در این آیه شریفه به نفس آدمی، و آن کس که آن را آفریده، و بصورت معتدل قرار داده، سوگند یاد کرده و در ادامه متذکّر این نکته می شود که به آفرینش روح انسان قناعت نکرده، بلکه فجور و تقوا را نیز به او تعلیم داده است. یعنی هم اسباب سعادت را در اختیارش نهاد، و هم عوامل شقاوت را به وی معرّفی کرده، و به عبارت دیگر، راه و چاه را به انسان نشان داده است.

نفس و معانی آن

کلمه نفس و

مشتقّات آن بطور گسترده در قرآن مجید بکار رفته است. این واژه معانی مختلفی دارد، که به چهار مورد آن با استناد به آیات قرآن اشاره می شود:

1. انسان

در برخی از آیات قرآن مجید نفس به معنای انسان است. بدین معنا که می توان نفس را برداشت و کلمه انسان را جایگزین آن کرد.

مثلا در آخرین آیه سوره بقره می خوانیم:

«(لاَ یُکَلِّفُ اللهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَهَا); خداوند هیچ کس را، جز به اندازه تواناییش، تکلیف نمی کند».

در این آیه شریفه نفس به معنای انسان مرکّب از روح و جسم به کار رفته است. در ضمن آیه مذکور به قاعده مهمّ «قبح تکلیف بما لا یطاق» اشاره دارد. یعنی خداوند متعال به هیچ انسانی بیش از توان و طاقت و قدرتش تکلیف نمی کند. زیرا این کار قبیح است، و انجام کار قبیح از ساحت قدس پروردگار دور است. چنین کاری را یک انسان معمولی انجام نمی دهد، مثلا هیچ عاقلی از دیگری نمی خواهد که بدون هیچ ابزار و وسیله ای به آسمانها پرواز کند; زیرا تکلیف بما لا یطاق است. تا چه رسد به پروردگار عالم.

کلمه نفس در آیه شریفه 30 سوره آل عمران نیز به معنای انسان آمده است:

«(یَوْمَ تَجِدُ کُلُّ نَفْس مَا عَمِلَتْ مِنْ خَیْر مُّحْضَراً); (روز قیامت) روزی (است) که هر انسانی تمام اعمال خیرش را در برابرش حاضر می بیند».

در این آیه شریفه نیز نفس به معنای انسان بکار گرفته شده است. در ضمن آیه مذکور اشاره به مسأله تجسّم اعمال در روز قیامت دارد. یعنی بهشتیان و جهنّمیان نه تنها شاهد پاداش و جزای اعمال خویش خواهند بود، بلکه

خود اعمال نیز در بهشت یا جهنّم، انیس و مونس آنها خواهد بود.

خلاصه اینکه یکی از معانی نفس، انسان است.

در برخی از آیات قرآن مجید نفس به معنای روح انسان آمده است; مثلا در آیات