سوگندهای پربار قرآن صفحه 456

با توجّه به اهمیّت لحظه غروب آفتاب و عصر، خداوند به آن قسم یاد کرده است، همان گونه که به صبحگاهان و لحظه طلوع آفتاب که اعلان پایان شب و نویدبخش آغاز روز است در جای دیگر قسم خورده است (وَالضُّحَی).(1)

نتیجه اینکه غروب و طلوع آفتاب دو تحوّل بزرگ در عالم هستی، و دو نشانه از نشانه های پروردگار است، و لهذا متعلّق سوگند خدا قرار گرفته است.

2. مجموعه تاریخ بشر

طبق این تفسیر منظور از عصر مجموعه تاریخ بشر از آغاز آفرینش تا پایان عمر دنیاست، که حوادث در آن فشرده شده است. و از آنجا که تاریخ آیینه عبرتهاست، خداوند متعال به مجموعه تاریخ بشر سوگند یاد کرده است.

انسان می تواند تمام درسهای لازم زندگی اش را از تاریخ فرا بگیرد. عوامل سعادت، اسباب پیروزی، ثمرات شیرین وحدت و اتّحاد، میوه های تلخ اختلاف و پراکندگی، چگونگی استفاده از فرصتها، نتایج بد غفلت از فرصتها، و

مانند آن، را می توان از دل تاریخ بیرون کشید و سر لوحه عمل قرار داد.

حضرت علی(علیه السلام) در نامه ارزشمند خود خطاب به امام مجتبی(علیه السلام)، که حاوی یک دوره اخلاق اسلامی است، می گوید: من از اول خلقت آدم(علیه السلام)، تا به امروز نبوده ام، بلکه عمر محدودی داشتم. امّا تاریخ بشر را مطالعه کرده، و از حوادث زندگی آنها عبرت گرفته و از تجربیّاتشان استفاده کرده ام، چنانکه گویی همیشه همراه آنها بوده ام. تمام این تجربیات را برای تو (امام حسن(علیه السلام))، در این نامه خلاصه کرده ام».(2)

در اهمیّت تاریخ بشر همین بس که خداوند متعال در اکثر سوره های قرآن در مورد اقوام و ملل پیشین سخن گفته، و درسهای تازه ای به ما می دهد که به عنوان نمونه به دو داستان آن به صورت خلاصه اشاره می کنم: