سوگندهای پربار قرآن صفحه 51

آنچه در درون ماست

هر چند ماهیّت و حقیقت روح، که هنوز برای بشر بطور کامل روشن نشده، از اهمیّت بسیاری برخوردار است، امّا مهم تر آن چیزی است که در درون روح و جان ماست، که آن را سه چیز می دانند:

الف) درک حسن و قبح: درک خوبیها و بدیها، زشتیها و زیباییها، نیازی به تعلیم معلّم و استدلال و برهان عقلی ندارد. هر انسان مدرسه نرفته ای می داند ظلم بد است، و هیچ انسان عاقلی برای خوبی احسان و کمک به دیگران، درخواست استدلال نمی کند. چرا که خداوند متعال درک این نوع امور را از ابتدای خلقت در درون جان انسانها نهاده است. خداوند انسان را برای رسیدن به سعادت آفریده، و طبیعی است که اسباب سعادت را

هم در اختیارش گذاشته باشد.

ب) ادراکات بدیهی: انسان می داند وجود و عدم با هم جمع نمی شود. عقل هیچ انسانی، هر چند در میان جامعه زندگی نکرده، و هیچ اطّلاعاتی نداشته باشد، باور نمی کند که آقای فلان در لحظه واحد هم موجود باشد و هم نباشد. همان گونه که جمع بین ضدّین را نیز محال می داند، و نمی پذیرد. چرا که اینها از بدیهیّات است و ادراکات اوّلیّه خمیرمایه استدلالات عقلی است، که خدا در وجود انسان به ودیعت نهاده است.

ج) قدرت اندیشه و تفکّر: خداوند متعال به تمام انسانها قدرت تفکّر و اندیشه داده است. هر چند برخی بر اثر تمرین و ممارست آن را نیرومندتر، و عدّه ای به سبب استفاده نکردن، آن را تضعیف می کنند. امّا اصل این نیرو در اختیار همگان است. اینکه خداوند به جان انسان قسم می خورد، بدان جهت است که نفس و روح انسان اهمیّت فوق العاده ای دارد و منشأ آثار و برکات فراوانی است.

معارف دینی فطری است!

از مباحث گذشته می توان نتیجه گرفت که توحید جزء فطریّات است، همان گونه که این مطلب معروف و مشهور است. و گاه تصوّر می شود که این مطلب اختصاص به