سوگندهای پربار قرآن صفحه 62

پاسخ: بزرگان علم اخلاق هر کدام روش هایی ارائه کرده اند، که در آیات قرآن و روایات معصومان(علیهم

السلام) به آن اشاره شده است. ما هم در دوره سه جلدی اخلاق در قرآن با استفاده از آیات و روایات مباحث مفصّلی در این زمینه آورده ایم. امّا نکته مهم این است که: بیماریهای اخلاقی همانند بیماریهای جسمانی است. راه درمان بیماریهای جسمانی آن است که:

اوّلا: با آزمایشها، عکسبرداریها، و ابزار و وسایل مختلف آزمایشگاهی، بیماری را تشخیص دهیم، زیرا تا بیماری را شناسایی نکنیم نمی توانیم آن را درمان نماییم.

ثانیاً: پس از شناسایی درد و بیماری، باید نحوه درمان را شناخت. درمان از دو بخش تشکیل می شود، پیشگیریها، و تجویز داروها. نبایدها و بایدها.

و در آخرین مرحله، عمل به مراحل درمان، و دستورات پزشک، و مصرف داروها در زمان مناسب و ساعتهای مشخّص.

همین اصول در بیماریهای اخلاقی نیز لازم العمل است. به عنوان مثال گرفتاران حسادت باید ابتدا ریشه ها و عوامل حسادت را در درون جانشان شناسایی کنند. و در مرحله بعد به درمان آن بپردازند. مبتلایان به بخل برای درمان این بیماری در مرحله اوّل باید ریشه های این بیماری روحی را دقیق شناسایی کنند، سپس درمان آن را آغاز نموده، و بر طبق دستور طبیب روحانی عمل کنند.

خوشبختانه علمای بزرگ اخلاق در کتابهای خویش دو مرحله اوّل را بخوبی تبیین کرده اند; هم ریشه و عوامل بیماریهای اخلاقی را شناسایی و معرفی نموده، و هم روش درمانی آن را با استفاده از منابع دینی بیان کرده اند. و این، کار بیماران روحی و اخلاقی را آسان می کند. آنها باید به دقّت این کتابها را مطالعه نموده، و بخوبی مطابق آن عمل کنند.

سیر و سلوک

جمعی از علمای اخلاق از «تهذیب

نفس» به «سیر و سلوک» تعبیر می کنند. «سیر»