سوگندهای پربار قرآن صفحه 64

نتیجه اینکه روشهایی در سیر و سلوک قابل پذیرش و عمل است که از فیلتر قرآن و اهل بیت(علیهم السلام) عبور کند، که یک نمونه آن به شرح زیر است:

این روش سیر و سلوک مرکّب از سه اصل است

1. توبه

غالب علمای اخلاق اوّلین گام سیر و سلوک الی الله را توبه شمرده اند; توبه از گناهان و خطاهای گذشته، و تصمیم بر اصلاح و جبران آن در آینده. البتّه توبه شرایط مختلف، مراحل متعدّد، مقدّمات عدیده، و مباحث فراوانی دارد که در این مختصر نمی گنجد، بدین جهت به آن نمی پردازیم.

2. مبارزه با هوا و هوس

جهاد با نفس، و تسلیم نشدن در برابر خواسته ها و امیال نفسانی، که پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) از آن به «جهاد اکبر» تعبیر کرده است، گام دوم سیر و سلوک است. یکی از مهمترین خواسته های نفسانی، که مبارزه با آن بسیار مهم است، و ارباب سیر و سلوک به آن فوق العاده اهمیّت می دهند، «إنانیّت» و «خودخواهی» و «خودمحوری» و «برتری جویی»

و «خودپرستی» است. «انانیّت» بت بزرگی است که تا سالک الی الله آن را نشکند به خدا نمی رسد. و اگر موفّق به شکستن آن شود، پرده ها و حجابها کنار رفته، و اَسرار بر او آشکار می گردد. کسانی که موفّق به این مجاهدت بزرگ شده اند، تسبیح موجودات جهان هستی، که در نگاه اسیران دنیا خاموش و ساکتند، را می شنوند. هر چند نامحرمان توان شنیدن صدای آنها را ندارند.

میثم تمّار هنگامی که در کوفه بر لب شط قرار می گیرد تا سوار بر قایق شود، از لابه لای صدای باد خبر مرگ معاویه را می شنود، و به دیگران اعلان می کند! کوفه کجا و دمشق کجا! پس از چندی معلوم می شود در همان روز معاویه از دنیا رفته است!(1)میثم بر اثر مجاهدت با هوای نفس به این مقام رسیده بود.

جوانی در نماز جماعت صبح پیامبر(صلی الله علیه وآله) شرکت می کند. پس از نماز چهره خسته و خواب آلود جوان، توجّه حضرت را به خود جلب می کند. خطاب به آن جوان عرض