سوگندهای پربار قرآن صفحه 66

برنامه چهارمادّه ای!

بعضی از بزرگان دستورالعمل چهارمادّه ای داده اند که ریشه های آن در آیات قرآن و روایات معصومان(علیهم

السلام) آمده است، هر چند ایشان اشاره ای به این ریشه ها نکرده; امّا ما آن را یافته، و همراه با اصل دستورالعمل بیان می کنیم:

1. مشارطه; یعنی سالک اوّل صبح که از خواب بر می خیزد، پس از اقامه نماز صبح، با خود شرط کند که مرتکب گناه نشود، و در حقیقت، عهد و پیمانی با وجدان خویش ببندد.

2. مراقبه; سپس در طول روز مراقب خویش باشد که از عهد و پیمانش تخلّف ننموده، ومرتکب گناه و خطایی نشود. و به تعبیر دیگر، خود پلیس خویش باشد.

3. محاسبه; و در پایان روز و به هنگام خواب، به حساب اعمال و کردار و گفتار خویش در طول روز بپردازد. اگر برخلاف شرط عمل کرده، و مرتکب معصیتی شده، از آن توبه کند. و در مواردی که موفّق بر طاعت پروردگار شده، شکر آن را بجا آورد.

4. معاقبه; چنانچه پیمان خویش را شکست و آلوده گناه شد، علاوه بر توبه و جبران معصیت با اعمال نیک آینده، نفس خود را سرزنش نموده، و خویشتن را مجازات کند. مثلا بعضی از چیزهایی که به آن علاقه زیادی دارد برای چند روز برخود ممنوع کند. محدودیّتی در مشتهیات نفسانی خویش قائل شده، و از این طریق به مجازات نفس بپردازد، تا در روزهای آینده به راحتی شرط و پیمانش را نشکند.

ریشه مشارطه

در روایتی از پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) می خوانیم:

«اِذا اَصْبَحَ ابْنُ آدَمُ اَصْبَحَتِ الاَْعْضاءُ کُلُّها تَسْتَکْفِی اللِّسانُ اَنّی تَقُولُ اِتَّقِ اللهَ فینا فَإِنَّکَ اِنِ اسْتَقَمْتَ اِسْتَقَمْنا وَ اِنْ اَعْوَجَجْتَ اِعْوَجَجْنا; صبح که می شود تمام اعضای بدن رو به زبان کرده، به او می گویند: ای

زبان حواست به ما باشد، اگر تو در راه راست گام برداری همه ما به دنبال تو در آن راه گام خواهیم برداشت. و اگر بسوی خلاف بروی ما