سوگندهای پربار قرآن صفحه 70

ویژگی متّقین پرداخته، می فرماید:

«اِنِ اسْتَصْعَبَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ فیما تَکْرَهُ لَمْ یُعْطِها سُؤْلَها فیما تُحِبُّ; اگر هوای نفس بر اهل تقوا در امور ناپسند سخت گرفت و آنها را در فشار قرار داد، (آنها نیز نفس را مجازات می کنند و) از آنچه را که نفس دوست دارد محرومش می کنند».(1)

مثلا به نفس می گوید: حال که روح مرا آلوده کردی، تو را از فلان غذای لذیذ، که بسیار مورد علاقه توست، به مدّت یک هفته محروم می کنم.

بنابراین هرچند معاقبه و مجازات به هنگام خطا و گناه لازم است، و ریشه در معارف دینی دارد، ولی باید مواظب بود که به هنگام عقوبت مرتکب گناه دیگری نشویم.

نتیجه آنکه: بدون شک مداومت بر مراحل چهارگانه «مشارطه»، «مراقبه»،

«محاسبه» و «معاقبه» در سرنوشت انسان تأثیر آشکار و فراوانی خواهد داشت، انسان را در شاهراه سعادت قرار می دهد، و پرده های حجاب را از جلوی دیدگانش کنار می زند، و اسرار فراوانی را برایش آشکار می سازد.

آثار تهذیب نفس در دنیا

برخی تصوّر می کنند که درخت تهذیب نفس فقط در جهان آخرت ثمر می دهد، در حالیکه چنین نیست، و با کمی دقّت می توان شاهد ثمردهی این درخت پربار در دنیا نیز بود. اگر مردم جهان بخواهند در آرامش و آسایش زندگی کنند. اگر انسانها طالب جنگ و خونریزی نباشند; چنانچه بشریّت، دنیایی فاقد زندان و مجازات و شکنجه را خواستار باشد; در صورتی که مردم دنیا بطور جدّی مایل باشند موادّ مخدر و سلاحهای کشتار جمعی از جوامع بشریّت ریشه کن شود، و در یک جمله: «اگر مردم خواهان مدینه فاضله و شهرآرمانی هستند»، باید مسأله اخلاق و مبارزه با هوای نفس را جزء برنامه های اصلی زندگی خود قرار دهند.