سوگندهای پربار قرآن صفحه 88

تخم گل کاشتی آخر گل شد

بر سرش نغمه سرا بلبل شد

خار کشتی ثمرت خار دهد

خار جز خار کجا بار دهد

در زمین دل خود کشتی خار

خار بار آمد و

دادت آزار

خلاصه اینکه اعمال ما همچون بذری است که افشانده ایم. اگر بذر گل باشد، فردا عطر و بویش حسّ شامه، و گلها و بوته های زیبایش حسّ بینایی، و نغمه های خوش الحان بلبل هایش گوش ما را نوازش خواهد داد. و چنانچه بذر خار بوده باشد، باید در هر گامی منتظر سوزش حاصل از فرورفتن خاری در بدن باشیم.

ب) برخی دیگر از مجازاتها از قبیل تجسّم اعمال است. اعمال و گفتار و کردار ما دراین دنیا نابود نشده، و در روز قیامت به صورت دیگری جلوه گر خواهد شد. به عنوان مثال نماز به صورت یک دوست محبوب و از هر نظر کامل، در بهشت همنشین صاحبش می شود. جالب اینکه دانشمندان عصر ما توانسته اند صدای کوزه گران مصری، که سه هزار سال قبل به هنگام ساختن کوزه ها از طریق دستانشان امواجی بر روی کوزه ها ایجاد کرده اند را برگردانند، و ثابت کنند که حتّی سخنان انسانها نابود نمی شود. بنابراین خداوند نیازی به عذاب مجرمین ندارد، بلکه بخشی از این عذابها تجسّم اعمالی است که در دنیا مرتکب آن شده اند.

ج) قسم سوم عذابها و مجازاتها قراردادی است; همان گونه که در دنیا نیز چنین است. مثلا قاچاق فلان مقدار موادّ مخدّر طبق قانون، مجازات اعدام در پی دارد. در قوانین اسلام نیز مجازاتهای قراردادی وجود دارد، که وضع این مجازاتها نیز به نفع خود انسانهاست، و تأثیر بازدارنده دارد. و از آنجا که خداوند چنین مجازاتهایی را وضع کرده، و وعده عذاب داده، و وعده خداوند تخلّف ناپذیر است، مجرمین را عذاب می کند. هر چند او هیچ

نیازی به عذاب گنهکاران ندارد. نتیجه اینکه هیچ یک از اقسام سه گانه عذاب مورد نیاز و حاجت خدا نیست.