طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 169

ب) زکات مسلمانان؛

ج) مالیات زمین های مفتوح العنوه؛

د) عوارض تجارت و صنعت (به ویژه آن که ارباب صنایع غیر عرب بودند).(1)

افزون بر این، در روزگار معاویه، زمین ها و دارایی های پادشاهان ساسانی مصادره شد و گاه هدایای نوروز و مهرگان را نیز از ایرانی ها می گرفتند.(2) این اموال باید به بیت المال واریز می شد تا به مصرف جامعه مسلمانان برسد، ولی از دوران عثمان که بخشش ها و تصرفات نامشروع در بیت المال آغاز شد، تنها بخشی از درآمدها به بیت المال واریز می شد.(3) غنایم فتوحات، پس از کنار نهادن خمس آن، به فاتحان می رسید. در حقیقت، سرازیر شدن اعراب به سوی ایران و شامات نیز به همین دلیل بود. برای نمونه، هنگامی که نخستین لشکر اسلام، حومه بصره را فتح کرد و خبر طلا و نقره آن به حجاز رسید، اعراب به آن ناحیه سرازیر شدند.(4) در برخی از منابع تاریخی آمده است که خلیفه حاضر شد برای همراه کردن قبیله بجیله، یک چهارم غنایم را به آنها ببخشد.

ب) هزینه بیت المال

ب) هزینه بیت المال

هزینه بیت المال بیشتر میان مسلمانان تقسیم می شد یا به مصرف جنگ و مانند آن می رسید. در این تقسیم، دو روش وجود داشت: روش پیامبر اسلام و امام علی(ع) که تقسیم عادلانه و مساوی میان همگان بود و روش عمر که به درجه بندی مسلمانان بر اساس تاریخ اسلام آوردنشان استوار بود. البته

1- تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 218.
2- الغدیر، ج 8، ص 286.
3- تاریخ خلفا، ص 113.
4- اخبار الطوال، ص 115.