طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 275

بعدی، به ویژه زیاد بن ابیه در دوران خلافت معاویه،(1) به گسترش و پیشرفت روزافزون بصره انجامید.

1. وضعیت اجتماعی بصره

اشاره

1. وضعیت اجتماعی بصره

پایان جنگ های ردّه (قبایلی که با رحلت پیامبر مرتد شده بودند) در منطقه یمامه (شمال شرق جزیرهالعرب) و گسیل نیروهای اسلامی به سوی عراق(2) سبب شد قبایل مضری (اعراب شمالی از نسل حضرت اسماعیل) که در شمال شرق جزیرهالعرب ساکن بودند، به این سرزمین کوچ کنند؛ به ویژه دو قبیله بزرگ بکر بن وائل و بنی تمیم که با شاخه های خود به این منطقه آمدند و ماندگار شدند.

عتبه بن غزوان، نخستین امیر منطقه، در سفر به حجاز، از حاصل خیزی بصره سخن گفت و مردم را به مهاجرت مشتاق ساخت.(3) بدین ترتیب، قبایل دیگری نیز به بصره کوچ کردند. سرانجام، ترکیب اصلی شهر را این قبایل شکل دادند:

1. بکر بن وائل (ساکن در مرکز و شرق بصره)؛

2. عبدالقیس و ربیعه (ساکن در شرق و شمال)؛

3. بنی تمیم و شاخه های گوناگونش (ساکن در غرب و جنوب غربی)؛

4. ازد (ساکن در شمال غرب)؛

1- معجم البلدان، ج 1، صص 433 _ 435.
2- فتوح البلدان، ص 477.
3- فتوح البلدان، ص 480.