طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 295

ضبه. مجموع کشتگان اصحاب جمل و مردم بصره را پانزده تا بیست هزار تن نگاشته اند.(1)

پس از پایان جنگ، حضرت علی(ع) وارد بصره شد. بیعت شکنی گسترده بصریان و کشتگان بسیار آنها سبب شد همسران، مادران و دختران برخی کشتگان، هنگام ورود به شهر، به حضرت اهانت روا دارند. این رویدادها سبب بی میلی امام به بصره و بصریان شد. آن حضرت پس از ورود به شهر، در نخستین سخنرانی خود در مسجد، از بصریان چنین یاد کرد:

سپاه زن و پیرو حیوان که اخلاقشان پست، پیمانشان ناپایدار، آب شهرشان، تلخ و شور و سرزمینشان به آب نزدیک، ولی از آسمان دور است.

آن حضرت هنگام خروج از بصره فرمود:

شکر خدای را که مرا از شهری که خاکش از همه جا بدتر و از همه جا به ویرانی، نزدیک تر و از آسمان دورتر است، بیرون آورد.(2)

جنگ جمل به پایان رسید و شهر بصره به محدوده خلافت حضرت علی(ع) بازگشت، ولی گستردگی و عمق این رویداد، به ویژه کشتگان آن، چنان در تاریخ شهر بی سابقه و تأثیرگذار بود که بصره، شهر عثمانیه یا پاره ای از شام در عراق نامیده شد.(3) بعدها از ابولبید پرسیدند: آیا علی(ع) را دوست داری؟ گفت: چگونه کسی را دوست داشته باشم که میان یک طلوع تا غروب خورشید، 2500 تن از بستگانم را کشت.2

1- انساب الاشراف، ج 2، ص 248؛ تاریخ طبری، ج 4، ص 539.
2- انساب الاشراف، ج 2، ص 248؛ تاریخ طبری، ج 4، ص 539. نویسنده کتاب تاریخ خلفا در این رقم تردید دارد، ولی حضور انبوه مردم بصره با انگیزه دینی و ازدحام آنان در کنار شتر عایشه و کشته شدن 70 قاری قرآن کهن سال از بنی عدی، نشان می دهد که این رقم چندان دور نیست. (تاریخ طبری، ج 4، ص 539)
3- تاریخ خلفا، ص 343.