طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 317

حاشیه زندگی اجتماعی و سیاسی شامات قرار داشتند؛(1) بر خلاف مسیحیان که امویآنگاه از آنها استفاده می کردند. مادر یزید از اعراب مسیحی بنی کلب(2) بود و سرجون، مشاور معاویه و یزید، مسیحی بود. معاویه هم این فرد مسیحی را مسئول گردآوری مالیات حمص ساخت.(3)

این سخن قیس بن سعد بن عباده به نعمان بن بشیر، پیک معاویه در صفین، ترکیب جمعیتی شامات را به روشنی نشان می دهد: ای نعمان، دقت کن! آیا به همراه معاویه، جز آزادشده (طلقاء یا بردگان آزادشده) یا عرب نادان و بیابانی یا یمنی فریب خورده می بینی؟ نیکو بنگر! شما کجایید و مهاجران، انصار و تابعین پاک دامن کدام سویند؟

البته منطقه شامات در آن عصر به دو بخش تقسیم می شد: منطقه ساحل مدیترانه (لبنان و فلسطین) که به طور عمده سکونت گاه اقوام بومی غیرعرب بود و مناطق داخلی (سوریه و اردن) که اعراب مهاجر یمنی در آن به سر می بردند و برخی از آنها به تدریج به مسیحیت گرویده بودند. قریش، به ویژه امویان به سبب سفرهای تجاری خود،(4) مناطق داخلی را به طور کامل می شناختند و با مردمش آشنا بودند.

1- تاریخ خلفا، ص 46؛ نجدت خماش، الشام فی صدر الاسلام، ص 62.
2- تاریخ طبری، ج 5، ص 329.
3- تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 223.
4- «لا یلاف قریش، ایلافهم رحله الشتاء و الصیف» (ایلاف: 1 و 2).