طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 318

2. وضعیت فکری و فرهنگی شام

اشاره

2. وضعیت فکری و فرهنگی شام

شام، نزدیک ترین سرزمین به یونان و مرزهای مسیحیت بود. اعراب مسیحی بسیاری در این منطقه به سر می بردند و مراکز دینی یهودیت و مسیحیت، مانند بیت المقدس نیز در قلمرو مسلمانان قرار داشت. در آغاز فتوحات، مرزبندی مشخصی میان اسلام و اهل کتاب به چشم می خورد، ولی با استواری نفوذ امویان در این منطقه، به تدریج زمینه آزادی و حتی بهره گیری از اهل کتاب در کارهای دولتی فراهم آمد و میزان آمیزش این دو دین فزونی یافت. گروهی از پژوهشگران، نخستین فرقه کلامی خالص، یعنی قدریه را زاده مباحث کلامی شام می دانند.(1) مادر یزید، میسون بنت بحدل کلبی، از قبیله مسیحی بنی کلب به شمار می آمد و یزید مانند مسیحیان در باده گساری بی پروا بود.(2) امویان از آغاز ورود اسلام به این سرزمین، بر آن فرمانروایی یافتند. خلیفه دوم، با آن که بر همه کارها، به ویژه امور اقتصادی، نظارت دقیق داشت، معاویه را به طور کامل آزاد گذاشته بود. نخستین اقدام معاویه در این سرزمین، بنیان نهادن دربار و تشریفات و تجملات بسیار بود. او به اعتراض عمر چنین پاسخ گفت: اینجا به روم نزدیک است و جاسوسان روم همه جا هستند. باید بزرگی و شوکت اسلام بدین گونه به رخ آنها کشیده شود.(3) از سوی دیگر، معاویه در شام از امتیاز سنّتی و تاریخی طولانی ترین حکومت های غیر بومی در شامات نیز بهره می برد؛ یعنی

1- برای آگاهی بیش تر نک: عطوان شیخی، فرقه های اسلامی در سرزمین شام در عصر اموی، فصل اول.
2- تاریخ طبری، ج 4، ص 62.
3- البدایه و النهایه، ج 8، ص 120.