طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 335

فتح مکه با اسلام آوردن ظاهری مکیان و قریش همراه بود که شاید «طلقا» را بتوان بهترین نام برای آنها دانست.(1) دشمنی مکیان با اهل بیت(ع) و دشمنی عمیق آنها با پیامبر، با گذشت زمان از میان نرفت. به همین سبب، رسول خدا صلی الله علیه و آله به قریش، بهره بیشتری از غنایم داد(2) و برای جذب دل های آنان کوشید. با پیدایش فتوحات، سهام بیت المال و درآمدهای دوران حج، به تدریج درآمد مکیان فزونی یافت و قدرت از دست رفته اقتصادی آنها بازگشت، ولی ترکیب اجتماعی بسته و تهی از پیشینه تمدن و فرهنگ شهری، در کنار وضعیت اعتقادی نامطلوب، فضا را برای گسترش علوم اسلامی، نامناسب ساخت، به گونه ای که شمار اندکی از صحابه و تابعین در مکه اقامت گزیدند. مهم ترین شخصیت علمی شهر، عبداللّه بن عباس بود(3) که در پایان عمر در مکه به تدریس تفسیر پرداخت و شاگردانی مانند قتاده و عطا(4) پرورش داد. البته نفوذ و قدرت امویان و زبیریان سبب شد درس او تنها به تفسیر ادبی(5) محدود شود و مکیان بدان روی خوش نشان ندهند.(6)

آتش کینه تاریخی قریش، با حضور قابل توجه مکیان در سپاه اصحاب جمل و کشته شدن برخی از آنها شعله ورتر شد(7) و کار به جایی رسید که امام

1- پیامبر پس از فتح مکه همه مردم آن شهر را بخشید و به آنان فرمود: «اذهبوا انتم الطلقاء». بدین ترتیب، نام طلقا برای آن ها ثبت شد. (تاریخ طبری، ج 3، ص 601)
2- تاریخ طبری، ج 3، ص 90.
3- طبقات الکبری، ج 2، ص 365.
4- طبقات الکبری، ج 5.
5- مباحث کلی قراء در جهان اسلام.
6- طبقات الکبری، ج 5، فصل صحابه مکی.
7- هنگام خروج عایشه از مکه حدود 600 تن همراهش بودند. (تاریخ طبری، ج 4، ص 454)