طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 349

پیامبر اسلام و ورود مهاجران قریشی و غیرقریشی، دگرگونی عمده ای در بافت شهر پدید آمد. به تدریج میزان تأثیر و نفوذ مهاجران افزایش یافت و سرانجام با رحلت پیامبر اسلام و ماجرای سقیفه، برای همیشه بر انصار پیروز شدند. البته همه مسلمانان تازه وارد از مهاجران مکه نبودند. در سال های پایانی زندگی مبارک پیامبر، تازه مسلمانان یمن و دیگر مناطق جزیرهالعرب نیز در مدینه اقامت گزیدند. بدین ترتیب، قدرت انصار بیش از پیش کاستی پذیرفت.

مهم ترین اثر جنگ های ردّه و فتوحات، تهی شدن شهر از نیروهای جنگاور و صحابه برجسته ای بود که به مأموریت های نظامی، سیاسی و تبلیغی گسیل می شدند. در برابر، اسیران این جنگ ها گروه گروه به مدینه گام می نهادند. البته بیشتر آنان را کنیزکان تشکیل می دادند؛ زیرا عمر ورود مردان غیر عرب را به مدینه ممنوع کرده بود.(1) سیاست عمر در جریان فتوحات، جلوگیری از خروج یا فعالیت صحابه به ویژه انصار بود. این فتوحات به مهاجرت بیشتر مهاجران انجامید و بافت جمعیتی شهر بار دیگر به سود انصار افزایش یافت. البته بسیاری از مهاجران نامدار به دلیل بافت جمعیتی متنوع مدینه، قرار داشتن مزار پیامبر در آن و آب و هوای نیکش، این شهر را پایگاه سنّتی خود قرار داده بودند. امامان شیعه، خاندان بنی هاشم، فرزندان صحابه ای مانند عمر، زبیر، عبدالرحمان بن عوف، طلحه و سعد بن ابی وقاص و نیز برخی از امویان چون مروان، در شمار این مهاجران جای داشتند.(2)