طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 394

هزار نزاری بودند،(1) ولی خلفای پیشین، یمنی ها را بالاتر قرار ندادند و چهار گروه نزاری و سه گروه یمنی پدید آوردند. در تقسیم بندی جدید، چهار گروه یمنی در صدر و سه گروه نزاری در مرتبه بعد قرار داشتند. افزون بر این، در تقسیم بندی امام، میزان علاقه گروه ها به حکومت حضرت و رشادت های آنان نیز در نظر گرفته شده بود. البته ضرورت نظام تشکیلاتی جنگی، به ویژه در جنگ صفین، امام را به این تقسیم بندی واداشت. به عبارت دیگر، نظام هفت گانه در دوره خلافت حضرت، بیشتر رنگ و بوی نظامی داشت، نه اجتماعی.

به نوشته برخی پژوهشگران، امام علی(ع) بر آن بود که در موقعیتی مناسب، اساس نظام شصت قبیله کوفه را درهم کوبد و مردم را از قید و بند قبیله ها آزاد سازد، ولی شهادت آن حضرت مانع از انجام این کار شد.(2) از دیگر دگرگونی ها، برنامه های اجتماعی حضرت علی(ع)، رعایت برابری و عدالت اجتماعی و اقتصادی میان موالی و اعراب بود. در پرتو این برنامه، موالی به تدریج به ارجمندی و خودباوری دست یافتند و شمارشان در نماز جماعت و سخنرانی های آن حضرت فزونی پذیرفت.(3) بیشتر آنها، به دلیل هم پیمانی با قبایل شیعی مانند عبدالقیس، گرایش علوی داشتند.(4)

سیاست عدالت اجتماعی امیرالمؤمنین علی(ع) با اعتراض اشرافی مانند اشعث بن قیس روبه رو شد؛ زیرا موالیان با آن که مسلمان بودند، ولی از سوی اعراب کوفه، خوار شمرده می شدند. شدت تحقیر موالیان چنان بود که

1- ترجمه فتوح البلدان، ص 394.
2- کوفه و نقش آن در قرون نخستین اسلامی، ص 130.
3- الغارات، ج 2، ص 498.
4- الغارات، ج 2، ص 498.