طرح و تحقیق فیلم نامه امام حسین علیه السلام (1) صفحه 397

جنگجویان را 12 هزار یمانی و 8 هزار نزاری _ یعنی 20 هزار سرباز به همراه خانواده هایشان _ نگاشته اند.(1) در همین زمان، به دستور خلیفه دوم، مسجد کوفه با گنجایش 40 هزار نمازگزار ساخته شد.(2) برخی منابع تاریخی، در رویدادهای سال 22 هجری، عبارتی آورده اند که نشان می دهد در کوفه، 100 هزار جنگجو زندگی می کرد. البته به نظر می رسد صد هزار نفر درست است، نه صد هزار جنگجو.(3) از لشکر بزرگ کوفه، حداکثر دوازده هزار نفر در جنگ جمل شرکت کردند که شمار بسیار ناچیزی است و میزان کارشکنی ابوموسی اشعری و اشراف کوفه را نشان می دهد.(4)

همراه با پایتخت شدن کوفه در دوران امیرالمؤمنین علی(ع)، این شهر با موج جدید مهاجران، مانند برخی از مردم مدینه و بصره روبه رو شد.(5) از سوی دیگر، آمار شهدای جنگ های جمل و صفین بالا بود و بیشترین شهیدان سپاه امام از کوفیان بودند. شمار شهدای صفین 25 هزار تن بود.(6) در این زمان، 57 هزار عرب و 8 هزار موالی در کوفه می زیستند.(7)

در ماجرای خلافت امام حسن مجتبی(ع)، شمار احتمالی بیعت کنندگان با حضرت را 40 هزار نفر و شمار لشکر امام را در نخلیه کوفه تا 12 هزار تن

1- الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه فی الکوفه، ص 42.
2- معجم البلدان، ج 4، ص 491.
3- تاریخ طبری، ج 4، ص 165.
4- تاریخ طبری، ج 4، ص 500.
5- وقعه صفین، ص 3.
6- وقعه صفین، ص 3.
7- الحیاه الاجتماعیه و الاقتصادیه فی الکوفه، ص 75.