- مقدمه 1
- اشاره 2
- 3- اشک عاطفی و احساسی 5
- 1- اشک عادی 5
- 2- اشک تدافعی 5
- اشاره 7
- رابطه اشک و گریه 11
- گریه و دل 13
- اشاره 19
- انواع گریه 19
- گریه نیاز 20
- گریه ناز 21
- گریه درد 23
- انواع درد 25
- گریه غم 28
- گریه شکست 31
- گریه هراس 32
- گریه مظلومیت 35
- گریه دروغین 37
- گریه شفقت 38
- گریه تمساح 42
- گریه فراق 42
- گریه یاد 44
- گریه شادی 45
- گریه مهر 47
- گریه عشق 48
- گریه ندامت 50
- گریه حسرت 52
- گریه خشیت 53
- گریه خوب و گریه بد 54
- گریه در متون دینی 55
- اشاره 59
- کارکردهای گریه 59
- 3- تأثیرگذاری و جلب عواطف 60
- 2- بیان احساسات و ادراک درونی 60
- 1- ابراز و تأمین خواست و نیاز 60
- آثار و فواید گریه 61
- 5- محافظت از خود دربرابر خطرهای احتمالی 61
- اشاره 61
- آثار گریه 62
- آثار روانی گریه 64
- 1- نرم دلی و حق پذیری 66
- آثار معنوی و تربیتی گریه 66
- اشاره 66
- 2- بهترین وسیله تقرب به خداوند 67
- 3- زدودن جرم و گناه 72
- 1- بستر همدلی و ایجاد ارتباط دورنی 73
- آثار اجتماعی گریه 73
- 2- بهترین وسیله ابراز همدردی 74
- اشک در عزای امام حسین علیه السلام 75
- اشاره 76
- 1- تبیین حقیقت عاشورا به عنوان مظهر نبرد حق برضد باطل 76
- علل تشویق به گریه در عزای امام حسین علیه السلام 76
- 2- تبیین عظمت فاجعه عاشورا 79
- 3- مبارزه با تحریف قیام امام حسین علیه السلام 81
- 4- حفظ و گسترش روحیه حق طلبی و ظلم ستیزی 85
الصلاه؟ فقال: بخٍ بخٍ ولو مثل رأس الذباب؛ (1) سعد بیاع سابری می گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: آیا شخص می تواند در نماز بگرید؟ فرمود: مرحبا مرحبا! حتی اگر به اندازه بال پشه باشد. [بتواند بگرید]».
در روایتی دیگر، نعمان بن عبدالسلام از ابوحنیفه فقیه معروف و پیشوای حنفی ها نقل می کند که می گفت:
«عن النعمان عن عبد السلام عن أبی حنیفه قال: سألت أبا عبد الله علیه السلام عن البکاء فی الصلاه أیقطع الصلاه؟ قال ان بکی لذکر جنه أو نار فذلک هو أفضل الاعمال فی الصلاه، وإن کان ذکر میتا له فصلاته فاسده؛ (2) از ابا عبدالله علیه السلام (امام صادق علیه السلام) از گریه پرسیدم که آیا نماز را قطع [باطل] می کند یا نه؟ گفت: اگر به یاد بهشت گریسته، این بهترین اعمال در نماز است و اگر یاد از مرده ای است، نمازش باطل است».
یکی از وصیت های نبی اکرم صلی الله علیه و آله به حضرت علی علیه السلام گریه از خشیت الهی است. این وصیت هرچند خطاب به حضرت علی علیه السلام است اما در حقیقت نسخه هدایت برای همه بشریت است.
متن و ترجمه این وصیت را حُسن ختام بحث انواع اشک و گریه قرار می دهیم.
«عن معاویه بن عمار قال سمعت أباعبدالله علیه السلام یقول کان فی وصیه النبی صلی الله علیه و آله لعلی علیه السلام ان قال: یا علی! أوصیک فی نفسک بخصال فاحفظها عنی ثم قال: اللهم أعنه، اما الاولی؛ فالصدق و لا تخرجن فیک کذبه أبداً. والثانیه؛ الورع ولا تجترئ علی خیانه ابداً. والثالثه؛ الخوف من الله عن ذکره کأنک تراه. الرابعه؛ کثره البکاء من خشیه الله یبنی بک بکل دمعه ألف بیت فی
1- (1) طوسی، الاستبصار، ج 1، ص 407.
2- (2) همان، ص 408.