عدالت خواهی معلولان: همراهی با امام حسین (علیه السلام) صفحه 24

فصل دوم: احیای سنت ها و پیمان ها

اشاره

امام حسین علیه السلام بارها متذکر شده که هدفش از قیام علیه نظام حاکم، احیای سنت های اجتماعی گذشته و استقرار سنت های الهی گذشته است. حتی وقتی درباره معلولین سخن می گوید به این سنت ها اشاره نموده و می فرماید:

قَد تَرَونَ عُهودَ اللّه مَنقوضَهً فَلا تَفزَعونَ ، وأنتُم لِبَعضِ ذِمَمِ آبائِکُم تَفزَعونَ ، وذِمَّهُ رَسولِ اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلم مَحقورَهٌ. (1)

همانا می بینید که پیمان های الهی نقض شده و در حالی که بعضی قراردادهای نقص شده و سنت الهی تحقیر شده ولی شما عکس العملی نشان نمی دهید.

اما این سنت ها چیست؟ چه پیمان هایی است که مردم در دوره امام حسین علیه السلام نقض می کردند و به چه پیمان هایی عمل می کردند. امام حسین علیه السلام می فرماید: عهدهایی که بین مردم و خدا بسته شده بود، باطل و نقض شده و سنت ها و پیمان هایی هست که منسوب به آباد و اجداد مردم است و اگر نقض شوند، مردم اظهار ناراحتی می کنند. امام حسین علیه السلام از دو واژه عهد و عهود، ذمّه و ذمّم استفاده کرده است.

ذمّه به معنای عهد و پیمان است. در قرآن آمده: (کَیْفَ وَ إِنْ یَظْهَرُوا عَلَیْکُمْ لا یَرْقُبُوا فیکُمْ إِلاًّ وَ لا ذِمَّهً یُرْضُونَکُمْ بِأَفْواهِهِمْ وَ تَأْبی قُلُوبُهُمْ وَ أَکْثَرُهُمْ فاسِقُونَ) (سوره توبه آیه 8). یعنی درباره هیچ مؤمن، قرابت و پیمانی را مراعات نمی کنند.(2)

عهد، در اصطلاح فقهی عبارت از پیمانی است که بنده با خدای خود جهت انجام یا ترک عملی می بندد و صیغه آن عبارت از: «عاهدت اللّه» و «علیّ عهد اللّه». شرایط عهد، مثل شرایط نذر است.

آیات 34 سوره اسراء: «اوفوا بالعهد» و 152 سوره انعام: «بعهداللّه اوفوا» و 91 سوره نحل: «اوفوا بعهداللّه» - تصریح به مشروعیت عهد و لزوم عمل به آن را دارد و در آیه 27 سوره بقره: «الَّذینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللّه مِنْ بَعْدِ میثاقِهِ» - عدم عمل به آن نکوهش شده است، لذا بنا به سنّت نبوی ترک عهد موجب کفاره می باشد.

در قرآن تأکید بسیار شده است بر این که مؤمنین بر عهد و پیمان خود وفا کنند. در آیه 177 سوره بقره یکی از کارهای نیک وفای به عهد عنوان شده است «وَ لکِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّه ... وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا».(بلکه نیکی آن است که به خداوند ایمان داشته باشد و ... وفا کنندگان به پیمانشان چون پیمان بندند...) همچنین در آیات (مائده، 10؛ انفال، 56؛ مؤمنون، 8؛ مریم، 54؛ صف، 2-3؛ معارج، 32 و نحل 91) به این مسأله اشاره شده است. عهد دیگری که در قرآن از آن نام به میان آمده عهد الهی با انسان است که انسان شیطان را پرستش نکند. (یس، 60؛ طه، 115). در