ترديدي نيست كه شخصيت عظيم اسوههاي ديني در همه زمينههاي زندگي الگو و اسوهاند. به گونهاي كه اگر همه انسانها از آن سرمشق بگيرند به طور قطع سعادت در دو جهان را به دست خواهند آورد. با توجه به اين كه در ميان غرايز متفاوت انسان، غريزه الگوخواهي و سمبل طلبي از نظر تربيتي و روانشناسي تربيتي اهميت فراوان دارد،«انسان با غريزه الگوخواهي به شناخت و شناسايي سمبلها، سرمشقها، و الگوهايبرتري روي ميآورد. انسان با الگوها و سمبلهايش زندگي ميكند، تصميم ميگيرد و انتخاب ميكند.»از اينرو استعمارگراني كه به دگرگوني ارزشهاي ملتها فكر ميكنند ابتدا الگوها را تغيير ميدهند و الگوهاي دلخواه را در تمام جوانب زندگي يك جامعه مطرح ميسازند تا نسبت به استحاله فرهنگي و همسان سازي فرهنگي فرد با فرهنگ خود موفق شوند.معرفي الگوهاي معصوم از جانب پروردگار، پاسخ مناسب خالق انسانها به غريزه الگو خواهي و سمبلطلبي است. به همين جهت است كه مفسر و مبين به حقِ قرآن،حضرت علي (ع) ميفرمايند:«در زندگي فردي و اجتماعي و در تحولات سياسي و اجتماعي، در جنگ و صلح درقيام و قعود، به امامان معصوم و اهل بيت: بنگريد، از آنها الگو بگيريد، روشهاي آنان را با روح تقليد و تمرين تكرار كنيد. در غير اين صورت مثل گوسفندي كه از گله خود جدا گشته طعمه گرگهاي گرسنه خواهيد شد.» اما آنچه كه در اين نوشتار ما درصدد پاسخگويي به آن هستيم اين است كه چگونه با اين الگوهاي معصوم همچون امام حسين (ع)، همانند سازي نماييم و با توجه به شرايط موجود چگونه الگو سازي نماييم.روان شناسان اجتماعي در دو دهه به تبعيت از باندورا ـ نظريه پرداز برجسته ـ يادگيري اجتماعي در بررسيهاي علمي خود به اين نتيجه رسيدهاند كه آموزش و يادگيري اجتماعي از طريق الگوها فرآيندي پيچيده است كه حداقل دو شرط در تحقق آن دخالت دارد:1ـ اكتساب و اختيار رفتارها و عادتهاي آنان.2ـ پذيرش رفتار الگوها به عنوان الگوي رفتاري و حركت در مسير آنها و تكراري رفتارشان.براي الگو سازي از الگوهاي ديني بايد ببينيم آنها چه قدمهايي را برداشته و چه باورهايي داشتند به بيان ديگر كشف دقيق و مشخص راههايي كه آنها رفتند كه به اين عمل در اصطلاح مدل سازي ميگويند.پايه گذاران علم مدل سازي، جان گريندر (Ggreinder)، زبان شناس برجسته جهان و ريچارد بندلر (bandler) رياضيدان، دريافتند كه براي الگوسازي بايد از رفتار الگوها مدل سازي نمود. آنان معتقدند كه براي الگوسازي بايد سه عنصر اساسي را همانندسازي كرد:الف: در نظام عقيدتي شخص (beleif)(system) يعني آنچه الگو باور دارد.بنابراين اگر نظام عقيدتي شخصي را مدل سازي نماييد، اولين قدم را برداشتهايد، تا مانند او عمل كنيد و در نتيجه به همان هدف برسيد.ب: قالب فكري، شيوه سازمان دادن به افكار و انديشه هاست.ج: اعمال جسماني: طرز تنفس، ژستها، تغييرات قيافه و...به طور كلي مدل سازي، يعني بررسي راههاي رفته ديگران.دستاورد اين بحث اين است كه اگر انسان ميخواهد فردي قدرتمند، بزرگ و پيروز و سرنوشت ساز باشد و احياناً آرزو دارد كه تحولات عظيمي را در جامعه خود و يا درجهان ايجاد نمايد بايد از افراد نيرومند، تحول آفرين و انقلابي الگوبرداري نمايد و خود را در زمينه اعتقادات، قالبهاي فكري و هم چنين حالتهاي جسماني و رفتاري با آنها همانند سازي و هماهنگ نمايد.نكته جالب توجه اين است كه، تعليمات اسلام مجموعاً در سه بخش متمركز است.الف: بخش اعتقادات (نظام عقيدتي)ب: بخش احكام.ج: بخش اخلاقيات (كيفيت و روابط اجتماعي مسلمان را سامان ميدهد. اخلاق ويژه هر فرد را ميتوان قالب فكري او دانست).در الگو سازي از اسوههاي ديني اگر بتواند اين سه عنصر اساسي را در الگو مدلسازي نمايد در الگو سازي موفق خواهد بود. به بيان ديگر: اگر دقيقاًبه نظام عقيدتي و باورهاي الگو دسترسي پيدا كند و آنها را به خوبي بشناسد و علاوه بر آن دسترسي دقيق و صحيح بر قالبهاي فكري حاكم براو و رفتارها و حالات جسماني و اخلاقي الگوپي ببرد و بتواند آنها را به خوبي تشخيص دهد و بشناسد آن زمان است كه ميتواند مدلسازي نمايد.اگر گامهايي را كه او برداشته به خوبي بشناسد و او هم سعي كند با شوق و علاقه آنگامها را دقيق و صحيح بردارد، ميتواند همانند سازي نمايد و در الگو گيري موفق شود و به همان اهدافي كه الگو رسيده او هم ميتواند برسد.همان طور كه در بخش قبلي نوشتار توضيح داده شد حضرت علي (ع) ميفرمايد:«انظروا بيت نبيكم...،دقيقاًنگاه كنيد به اهل بيت پيامبر اكرم... (ص)».حضرت توصيه ميكنند كه روشهاي آنان را با روح تقليد و تمرين تكرار كنيد.زماني كه حضرت ضرورت الگوگيري از پيامبر اكرم (ص) را در خطبهاي بيان مينمايند،ميفرمايند: فتأس بنبيك الاطيب الاطهر، فان فيه اسوة لمن تأسي...؛ پس به پيامبر پاكيزه و پاك اقتدا كن كه راه و رسم الگويي است براي الگوطلبان و سايه فخر و بزرگياست براي كسي كه خواهان بزرگواري باشد.»«محبوبترين بنده نزد خدا كسي است كه از پيامبرش پيروي كند، گام بر جايگاه قدم او نهد.»حضرت بعد از اين مقدمه به معرفي نظام عقيدتي حضرت رسول (ص) ميپردازد و سپس قالب فكري پيامبر اكرم (ص) را بيان ميكند. نحوه بر خورد ايشان با دنيا، دوستيها و دشمنيهاي وي.نكته جالب توجه اينكه به تبيين حالات جسماني و رفتاري حضرت رسول (ص) ميپردازند و چه زيبا از اين حالات سخن ميگويند: او روي زمين مينشست و غذا ميخورد، ساده مينشست، با دست خود كفش خود را وصله ميزد جامه خود را با دست خود ميدوخت و بر الاغ برهنه مينشست»؛ حتي از پرده در اتاق حضرت نيز سخن ميگويند.اين نحوه بيان مولاي متقيان حضرت علي (ع) از پيامبر اكرم (ص) به عنوان «اسوه حسنه» دقيقاً نشان دهنده اين مطلب است كه اگر كسي اراده كرده كه فردي را به عنوان الگو بپذيرد ابتدا بايد خودش بخواهد فردي را به عنوان الگو بپذيرد. اگر خواست فردبود آن گاه براي الگو سازي از اين شخصيت بزرگ همان طور كه روانشناسان ومتخصصان تعليم و تربيت مطرح كردند بايد كاملاً نظام عقيدتي و فكري و همچنين حالات جسماني و رفتارهاي او را بشناسد و به دقت بداند تا ـ به تعبير حضرت علي (ع) ـ بتواند گام بر جايگاه قدم او نهد. شناسايي دقيق و كامل گامهايي كه او برداشته براي تأسياز ضرورتهاي اساسي است تا بتواند به خوبي مدل سازي نمايد.
نتيجه
در جمع بندي نهايي بايد گفت: اگر مسلمانان اراده كردند كه از شخصيتهاي حسنه و برتري همچون امام حسين (ع) الگو برداري كنند، ابتدا بايد نظام عقيدتي امام حسين (ع) را به خوبي بشناسند كه براي شناخت نظام عقيدتي ايشان ميتوان از كلمات و احاديث به جا مانده از حضرت و همچنين با بررسي و دقت در ادعيه منتسب به ايشان ـ مثل دعاي عرفه ـ با مضامين بسيار بلند عرفاني، به انديشههاي ناب اعتقادي حضرتپي برد.از سوي ديگر از موضعگيريهاي حضرت در طول حياتشان و بالاخص در جريان عاشورا به خوبي ميتوان به قالب فكري حضرت حسين (ع) پي برد. از طرف ديگر با بررسي و دقت فروان در رفتارها و حتي حالتهاي جسماني كه اتفاقاً بر خلاف بقيه بزرگان ديگر در تاريخ، زياد از حالات و رفتار جسماني حضرت سخن به ميان آمده است،ميتوانيم از اين شخصيت بزرگ الهي همانند سازي و الگو سازي نماييم.به اميد آنكه خداوند به همه ما انسانها توفيق عنايت نمايد تا بتوانيم با شناخت الگوهاي برتر، با تأسي به آنها در طريق سعادت و كمال گام برداريم. بالاخص در سال عزت و افتخار حسيني فرصت را مغتنم شمرده و بتوانيم از شخصيت نادر جهان اسلام،سرور شهيدان حضرت امام حسين (ع) همانند سازي و الگوگيري نماييم.در اين صورت است كه سعادت دنيا و آخرت ما تضمين ميگردد. بر خود لازم ميدانم كه از مقام معظم رهبري كه اين فرصت را براي ما ايجاد نمودند و با اختصاص اين سال به نام سال امام حسين (ع) زمينه آشنا كردنِ بيشتر با ابعاد شخصيتي حضرت را فراهم نمودند تشكر نمايم.