آیات ولایت در قرآن صفحه 358

آنجا که اگر این گونه کارها در خانه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم تکرار می‌شد آینده خطرناکی داشت، خداوند متعال در ادامه این آیه و خطاب به آن دو نفر می‌فرماید:

«وَ انْ تَظاهَرا عَلَیْهِ فَانَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْریلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنینَ وَ الْمَلائِکَةُ بَعْدَ ذلِکَ ظَهیرٌ؛ اگر شما دو نفر بر ضدّ او دست به دست هم دهید (کاری از پیش نخواهید برد) چرا که خداوند یاور او است، و همچنین جبرئیل و مؤمنان صالح و فرشتگان نیز بعد از آن‌ها پشتیبان او هستند». این تعبیر نشان می‌دهد که تا چه حد این ماجرا در قلب پاک پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و روح عظیم او تأثیر منفی گذاشت، تا آنجا که خداوند به دفاع از او پرداخته و با این که قدرت خودش از هر نظر کافی است، حمایت جبرئیل و مؤمنان صالح و فرشتگان دیگر را نیز اعلام می‌دارد.

صالح المؤمنین کیست؟

صالح المؤمنین کیست؟

آنچه در آیه مذکور قابل توجّه و جای بحث و بررسی دارد این که: منظور از «صالح المؤمنین» کیست؟ آیا شخص خاصّی مراد است، یا این تعبیر شامل تمام مؤمنان صالح العمل می‌شود؟

بدون شک «صالح المؤمنین» به حسب ظاهر معنی وسیعی دارد، که همه مؤمنان صالح و باتقوا و کامل الایمان را شامل می‌شود؛ هر چند کلمه «صالح» در اینجا مفرد است، نه جمع؛ ولی چون معنی جنسی دارد از آن عمومیّت استفاده می‌شود. امّا بی‌تردید «صالح المؤمنین» مصداق أتمّ و اکملی نیز دارد و از روایات متعدّدی استفاده می‌شود که آن فرد کامل «امیر مؤمنان علیّ بن ابی طالب علیه السلام» است. این مطلب را بسیاری از علمای اهل سنّت نیز در کتاب‌های خود نقل کرده‌اند. از جمله:

1- علّامه ثعلبی «1»

2- علّامه گنجی در کفایة الطّالب «2» آیات ولایت در قرآن، ص: 415

3- أبو حیان اندلسی «1»

4- سبط ابن جوزی «2»

5- سیوطی در الدّرّ المنثور «3» 6- آلوسی در روح المعانی «4» 7- حاکم حسکانی در شواهد التّنزیل «5» 8- علّامه برسویی در روح البیان «6» 9- ابن حجر در الصّواعق «7» 10- علاء الدّین متّقی در کنز العمّال «8» تنها حاکم حسکانی حنفی در ذیل این آیه شریفه «هیجده حدیث» از طرق مختلف نقل می‌کند که منظور از «صالح المؤمنین» «علیّ بن ابی طالب» است. به سه حدیث از آن روایات توجّه کنید:

1- اسماء بنت عمیس می‌گوید: از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم شنیدم که می‌فرمود:

صالِحُ الْمُؤْمِنینَ عَلِیُّ بْنُ ابی طالِبٍ «9»

؛

صالح المؤمنین علی بن أبی طالب است.

2- ابن عبّاس به نقل از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌گوید: آن حضرت درباره علی بن أبی طالب علیه السلام فرمود: