بانک جامع عزاداری ویژه ماه محرم صفحه 155

معاویة بن وهب می‌گوید: «استأذنت علی ابی عبداللَّه‌علیه السلام فقیل لی: ادخل فدخلت فوجدته فی مصلاه فی بیته، فجلست حتی قضی صلاته، فسمعته و هو یناجی ربّه و هو یقول: اللّهمّ یا من خصّنا بالكرامة...»؛(259) «از ابوعبداللَّه اجازه گرفتم تا بر او وارد شوم، اجازه ورود داده شد. من وارد شدم و حضرت را در حجره در محرابش مشاهده كردم. نشستم تا نمازشان تمام شود از او شنیدم كه در مناجات با پروردگارش عرضه می‌داشت: بارخدایا! ای كسی كه ما را به كرامت اختصاص دادی... بر آن چشم‌هایی كه به جهت رحمت بر ما اشكشان جاری شده رحم كن. و نیز بر آن قلب‌هایی كه جزع كرده و برای ما سوخته است رحمت فرست و آن فریادها و شیون‌هایی را كه برای ما زده شده مشمول رحمت خود فرما.»

امام سجادعلیه السلام به «زائده» می‌فرماید: «... فانّه لمّا اصابنا بالطفّ ما اصابنا و قتل ابی‌علیه السلام و قتل من كان معه من ولده و اخوته و سائر اهله و حملت حرمه و نساؤه علی الأقتاب، یراد بنا الكوفة، فجعلتُ انظر الیهم صرعی و لم یواروا، فعظم ذلك فی صدری و اشتدّ لما اری منهم قلقی، فكادت نفسی تخرج، و تبیّنت ذلك منّی عمّتی زینب الكبری بنت علیّ‌علیها السلام فقالت: مالی اراك تجود بنفسك یا بقیة جدّی و ابی و اخوتی؟ فقلت: و كیف لا اجزع و اهلع و قد اری سیّدی و اخوتی و عمومتی و ولد عمّی و اهلی مصرّعین بدمائهم، مرمّلین بالعری، مسلّبین، لا یكفنون و لایوارون...»؛(260) «... چون آن مصیبت بزرگ بر ما در كربلا وارد شد و پدرم و كسانی كه از اولاد و برادران و سایر اهل بیتش به شهادت رسیدند و اهل حرم و زنانش بر شتران به اسارت برده شدند تا آن‌ها را به كوفه وارد كنند، من به جنازه‌ها نظر می‌كردم كه بر روی زمین افتاده و دفن نشده بودند. این موضوع بر سینه‌ام سنگینی كرد و چون آنان را این گونه دیدم امر برایم گران آمد و نزدیك بود كه جان از تنم خارج شود. عمه‌ام زینب دختر علی‌علیهما السلام چون این حالت را از من مشاهده كرد عرضه داشت: تو را چه شده كه با جان خود بازی می‌كنی ای باقیمانده جد و پدر و برادرانم؟ من گفتم: چگونه جزع و فزع نكنم در حالی كه آقا و برادران و عموها و پسرعموها و اهل بیتم را می‌بینم كه به خون غلطیده و در سرزمین كربلا به خاك افتاده‌اند و لباس‌های آن‌ها را به غارت برده و كسی نیست كه آن‌ها را كفن كند و دفن نماید...».

معنای عدم كراهت جزع در سوگ امام حسین‌علیه السلام

شیخ یوسف بحرانی در شرح روایت معاویة بن وهب از امام صادق‌علیه السلام كه فرمود: همه انواع جزع و گریه مكروه است مگر جزع و گریه در شهادت امام حسین‌علیه السلام می‌فرماید: «فالظاهر انّ المراد بالكراهة هنا عدم ترتب الصواب و الأجر علیه مجازاً، لا الكراهة الموجبة للذمّ، و ذلك فانّه لیس فی شی‌ء من افراد البكاء مایوجب الثواب الجزیل و الأجر الجمیل مثل البكاء علیه و البكاء علی آبائه و ابنائه: و قصاری البكاء علی غیرهم انّ سبیله سبیل المباحات»؛(261) «پس ظاهر آن است كه مراد به كراهت در آنجا مجازاً عدم ترتّب ثواب و اجر بر گریه باشد، نه كراهتی كه موجب مذمت گردد و جهت آن این است كه در هیچ نوع گریه چیزی كه موجب ثواب ارزشمند و اجر زیبا شود نیست، همانند گریه بر امام حسین‌علیه السلام و گریه بر پدر و اجداد و فرزندان اوعلیهم السلام كه چنین ثواب و اجری دارد. و نهایت حكمی كه مترتب بر گریه بر دیگران می‌شود آن است كه مباح باشد.»

تباكی در سوگ اولیای الهی‌

برخی به خاطر وضعیّت خاصی كه قلبشان دارد كمتر می‌توانند گریه كنند. اینان اگر تباكی هم كنند به ثواب و ارزش گریه خواهند رسید.

در حدیثی از پیامبرصلی الله علیه وآله روایت شده كه آن حضرت آخر سوره زمر «فَسیقَ الَّذینَ كَفَرُوا إِلی جَهَنَّمَ زُمَراً» را بر جماعتی از انصار تلاوت كرد. همگی به جز جوانی از آنان گریستند. جوان عرض كرد: از چشم من قطره‌ای بیرون نیامد، ولی تباكی كردم. حضرت فرمود: «من تباكی فله الجنّة»؛(262) «هر كس تباكی كند برای او بهشت است.»

جریر از پیامبرصلی الله علیه وآله نقل كرده كه فرمود: «انّی قارئ علیكم «ألْهكُمُ التَّكَاثُرْ» من بكی فله الجنّة و من تباكی فله الجنّة»؛(263) «همانا من بر شما سوره «أَلْهكُمُ التَّكَاثُرْ» را می‌خوانم، هر كس گریست بهشت بر او واجب می‌شود و هر كس تباكی هم كرد نیز بر او بهشت واجب است.»

شیخ محمّد عبده می‌گوید: «تباكی آن است كه انسان خود را با زحمت به گریه وادارد، ولی بدون ریا».(264)

میر سید شریف جرجانی می‌گوید: «اصل در تباكی قول پیامبرصلی الله علیه وآله است كه فرمود: «ان لم تبكوا فتباكوا»؛ «اگر گریه نمی‌كنید پس تباكی كنید.» مقصود از این جمله تباكی از كسی است كه مستعدّ گریه است، نه تباكی غافل و كسی كه از روی لهو این چنین می‌كند».(265)