بانک جامع عزاداری ویژه ماه محرم صفحه 346

نشریه : فصلنامه فرهنگ اندیشه

صفحه : 9-39

زبان : فارسی

پیاپی : 17

تاریخ : 1385 شمسی

ارتباط محتوایی :

كد پارسا : 12073813

چكیده

برخی از افراد شبهاتی را نسبت به روایات مربوط به گریه بر امام حسین‌علیه السلام مطرح ساخته‌اند و ترتّب ثواب بر گریه و نوحه بر سالار شهیدان را مورد تردید قرار داده‌اند. در این مقاله به هفت شبهه پاسخ گفته و از روایات مربوط دفاع شده است.فراوانی ثواب برای گریه، برپایی جشن و سرور برای شهادت، علم امام حسین‌علیه السلام، ناپسند بودن فراوانی عزا و انتقام به جای گریه موضوع برخی از شبهات مطرح شده است. نویسنده با مطرح ساختن روایات مربوط به این موضوع در صدد رفع ایرادهای مطرح شده برآمده است.... فلئن أخّرتنی الدهور، وعاقنی عن نصرك المقدور، ولم أكن لمن حاربك محارباً، ولمن نصب لك العداوة مناصباً، فلأندبنّك صباحاً ومساءً، ولأبكینّ لك بدل الدموع دماً، حسرة علیك وتأسّفاً علی ما دهاك وتلهّفاً، حتّی أموت بلوعة المصاب و غصّة الاكتیاب...؛ [1] .اگرچه روزگار، حضورم را به تأخیر انداخت و مقدّر الهی [در آفرینش من] مرا از یاری تو بازداشت و نبودم كه با آن كس كه با تو جنگید، بجنگم و با آن كس كه با تو پرچم دشمنی برافراشت، دشمنی كنم؛ ولی در حسرت از دست دادن تو و در سوز و اندوه بر آنچه به تو رسید، صبح و شام بر تو ندبه می‌كنم و به جای اشك، خون بر تو می‌گریم تا آن‌كه با سوزش اندوه مصیبت و گلوگیر شدن این غم، جان دهم و بمیرم.در روایت‌های بسیاری گریه بر امام حسین‌علیه السلام و عزاداری برای آن حضرت، مورد تأكید و توصیه پیشوایان دینی قرار گرفته است و این امر یكی از بهترین عبادت‌ها و قربات الهی به شمار می‌رود. به روایت‌های منقول از امام صادق‌علیه السلام، [2] امام رضاعلیه السلام [3] و نیز سخنرانی امام سجاد علیه السلام پیش از ورود به مدینه [4] و زیارت ناحیه مقدسه امام زمان علیه السلام نگاهی بیفكنید.امام صادق علیه السلام در این باره می‌فرماید:كلّ الجزع والبكاء مكروه سوی الجزع والبكاء علی الحسین علیه السلام؛هر نوع بی‌تابی و گریه ناپسند است، جز بی‌تابی و گریه بر امام حسین علیه السلام.امام رضا علیه السلام پس از بر شمردن مصائب شكیب‌بر عاشورا، از كشتن و هتك حرمت كردن و به اسارت بردن فرزندان و زنان و آتش زدن خیمه‌ها و غارت اموال آل اللَّه و عدم رعایت حرمت و احترام پیامبر خدا صلی الله علیه وآله می‌فرماید:إنّ یوم الحسین أقرح جفوننا وأسبل دموعنا وأذلّ عزیزنا بأرض كرب وبلاء؛روز امام حسین علیه السلام پلك‌های چشم ما را مجروح ساخت و اشك‌های ما را فرو ریخت و عزیز ما را در سرزمین كربلا به ذلّت كشاند.و با صراحت می‌فرماید:و اندوه و بلا را تا روز قیامت ارث ما كرد.و سپس در یك توصیه جدّی می‌فرماید:فعلی مثل الحسین فلیبك الباكون؛بر چون حسین علیه السلام باید گریه كنندگان بگریند.سپس در پایان به سیره پدرشان امام موسی بن جعفر علیه السلام درباره عزاداری بر سالار شهیدان در دهه عاشورا اشاره می‌كند و می‌فرماید:پدرم چون محرّم می‌رسید، دیگر خندان دیده نمی‌شد و اندوه و غم حالت عمومی او بود تا آن‌كه این دهه را پشت سر بگذارد و چون روز عاشورا می‌شد، دیگر روز مصیبت و حزن و گریه‌اش بود و می‌فرمود: امروز روزی است كه امام حسین‌علیه السلام در آن به شهادت رسیده و كشته شده است.آری عزاداری، گریه، نوحه و ندبه بر سالار شهیدان، در حقیقت یك نوع حضور ما بازماندگان از حادثه عاشورا است كه با گریه و ندبه و برپایی عزا، خود را در مصیبت آنان شریك می‌سازیم و بر از دست دادن آن مظلومان حسرت می‌خوریم و از ظلمی كه به آنان رفته است، ابراز انزجار می‌كنیم و پیوند خویش را با اهداف و آرمان‌های آنان و پیروی خود از رفتار و منش آنان را اعلام می‌داریم و بالاتر این‌كه در پی آن هستیم تا عزا را به انتقام و گریه را به حق‌گیری برای آنان وصل كنیم.چنان این گریه و عزاداری و اظهار همدردی فطری و ضروری است كه هیچ كس با تصوّر و تعقّل آن، نسبت به آن بی‌تفاوت نمی‌شود. و در برابر این بداهت، شبهات هیچ‌گاه دوام نمی‌آورد.اگر بر امام حسین‌علیه السلام و مظلومیت او و یاران باوفایش نگرییم، بر چه چیزی باید گریست. اگر بر ظلمی كه بر آن بزرگوار و یارانش در عاشورای آنها رفته، و در حقیقت ظلم به همه بشریت است كه محروم از حسین علیه السلام شده است، نگرییم و فریاد دادخواهی و مظلومیت سر ندهیم، پس بر چه ظلمی فریاد كنیم.با این همه تأكید و سفارش معصومان‌علیهم السلام بر گریه و عزاداری برای سیّدالشهداعلیه السلام شبهه‌هایی در این باره مطرح شده‌اند كه می‌باید مورد بررسی قرار گیرند. ما در این نوشتار به هفت شبهه و پرسش پرداخته و آنها را مورد نقد و تحلیل قرار می‌دهیم.1. خدشه در روایات گریه و عزاداری و ثواب فراوانی كه بر آن مترتّب است.طرفداران این شبهه، در ترتّب چنین ثواب ارجمند و اوجمند بر گریه و عزاداری استبعاد می‌كنند و در نتیجه یا این روایات را نمی‌پذیرند و یا به توجیه و تأویل آن می‌پردازند و به گونه‌ای ویژه، آن را تفسیر می‌كنند.در این شبهه، ما به كلام آقای سیّد هاشم معروف الحسنی در كتاب الموضوعات فی الآثار و الأخبار و نیز به كلام آقای محمّد باقر بهبودی در پاورقی جلد 44 بحارالأنوار می‌پردازیم. و متن كلام این دو را آورده، به اختصار به آنها پاسخ می‌دهیم.2. برپایی جشن و سرور برای شهادت، به جای گریه و عزا و ماتم.این شبهه، هم در كلام سیّد هاشم حدّاد، به نقل از آیت اللَّه سیّد محمّد حسین حسینی طهرانی در كتاب روح مجرّد آمده است و هم در كلام سیّد بن طاووس قدس سره در مقدمه كتاب لهوف.البته آنچه در سخن سیّد هاشم حدّاد است، سخت‌تر و شدیدتر است؛ ولی سیّد بن طاووس قدس سره لطیف‌تر و نرم‌تر مطرح ساخته است.سید هاشم حدّاد گریه و عزا را كار مردم عوام دانسته و می‌گوید: اگر این عوام می‌دانستند، جشن و سرور و شادمانی می‌كردند نه گریه و ماتم و عزا؛ كه این، تعبیر بسیار تندی است. ولی سیّد بن طاووس می‌نویسد: اگر خداوند، به برپایی سوگواری برای سالار شهیدان امر نكرده بود، در پی شهادت آن حضرت جشن می‌گرفتیم و به ابراز شادمانی و سرور می‌پرداختیم.ما متن سخن هر دو بزرگوار را می‌آوریم و ملاحظات خود را درباره آن مطرح می‌سازیم.3. شیعه خودش امام حسین علیه السلام را كشته است و هم اكنون باز خودش بر این كشته، می‌گرید.4. ادامه عزا و ماتم و گریه به این اندازه و تا این حد، پسندیده نیست.5. چرا دهه عاشورا را عزاداری می‌كنید و پس از كشته شدن و گذشت سوم امام، دیگر این موضوع خاتمه می‌یابد.با این‌كه عزاداری پس از كشته شدن باید ادامه یابد. در این باره متن كلام سیّد بن طاووس را از اقبال می‌آوریم كه به شبهه و پاسخ آن پرداخته است.6. شما باید در فكر انتقام‌گیری باشید، چرا به جای انتقام گریه می‌كنید؟7. ایراد به برخی از انواع عزاداری‌ها.اینها تعدادی از شبهات است كه به شبهه اول، دوم و پنجم به تفصیل می‌پردازیم و پاسخ دیگر شبهات از آنها بدست می‌آید و تأكید می‌كنیم كه باید در روایات وارده درباره عزاداری بیشتر نگریست، چرا كه نگاه روایات به عزای حسینی چنان است كه راه را بر هر شبهه‌ای می‌بندد.