قرآن پژوهی صفحه 142

تألیف درباره‌ی شأن نزول آیات قرآن از دیرباز مورد توجه دانشمندان علوم قرآنی بوده است.2

1- ما نَزَلَت آیةٌ الا و اَنَا عَلِمتُ فی من اُنزِلَت و اَینَ انزِلَت و علی من نَزَلَت. اِنَّ ربی وَهَبَ لی قلباً عَقولاً و لساناً ناطقاً (تفسیر برهان ج 1 / 17).

2- از جمله «اسباب النزول»، محمد باقر حجتی، «نمونه‌ی بینات در شأن نزول آیات»، محمد باقر محقق، «شأن نزول آیات»، واحدی.

تفسیر

- تفسیر

تفسیر، به معنای روشن ساختن و پرده برداشتن از روی یک چیز است. علم تفسیر، یکی از علوم مهم اسلامی مربوط به قرآن است. علمی است که برای ما کشف نقاب و پرده از چهره‌ی الفاظ و معانی آیات قرآن می‌کند و ما را به فهم مفاهیم واقعی قرآن و مراد خدای متعال نزدیک می‌سازد.

تفسیر، یا در مورد الفاظ مشکل و غیر مأنوس است که موجب ابهام‌هایی در فهم معنی آیه یا آیاتی می‌شود، یا اینکه مواردی به صورت مجمل و مختصر بیان شده که احتیاج به توضیح و تفصیل و تشریح دارد.

بزرگترین مفسران قرآن، ائمه اهل بیت (ع) می‌باشند که خانه‌زاد قرآن و پرورش یافته‌ی مکتب وحی‌اند و از سرچشمه، آب نوشیده‌اند و علمشان خدایی است.

در تفسیر قرآن، شیوه‌های گوناگونی وجود دارد که یکی از آنها، تفسیر متکی به احادیث است، یعنی در فهم مراد از آیه، به روایاتی که از ائمه نقل شده، اعتماد می‌شود. و شیوه‌ی دیگر، تفسیر قرآن به قرآن است یعنی از کنار هم گذاشتن آیات مشابه و جمع‌بندی از آیات در زمینه‌ی خاص، به روشن کردن معنای آیه می‌پردازند و با استناد به برخی آیات کلیدی در فهم معارف قرآن و شاخص قرار دادن آنها، مراد آیات دیگر را (حتی آیات متشابه را) به دست می‌آورند که روش مرحوم علامه طباطبایی در «المیزان» و تفسیر «نورالثقلین»، از تفسیرهای حدیثی شیعه است. شیوه‌های دیگری هم در تفسیر قرآن وجود دارد.1