دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 1 صفحه 2

اما فخر رازی می نویسد: «مراد از عنکم» این است که زنان و مردان اهل بیت او را دربر می گیرد. و اقوال درباره اهل بیت مختلف است، و درست تر این است که گفته شود درباره ی اولاد و ازواج اوست و حسن و حسین و علی [علیهم السلام] هم از آنان هستند. زیرا او [حضرت علی (ع)] به سبب معاشرتش با بیت نبی علیه السلام و ملازمت (ص) از اهل بیت او بود.

قرطبی می نویسد:" ... و اهل علم اختلاف دارند که مراد از اهل بیت کیست؟ عطا و عکرمه و ابن عباس گویند: آنان فقط زوجات رسول اللّه (ص) اند و هیچ مردی داخل در آن نیست ..." و گروهی از جمله کلبی گفته اند آنها علی و فاطمه و حسن و حسین هستند. در این زمینه احادیثی از پیامبر علیه السلام منقول است و به قول خداوند که می فرماید: لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ استناد کرده اند که اگر مراد از اهل بیت، زنان پیامبر (ص) بود، می فرمود عنکن و یطهرکن، مگر اینکه محتمل است که ناظر به لفظ اهل باشد ... و آنچه از آیه برمی آید این است که فراگیر همه اهل بیت اعم از همسران پیامبر (ص) و

دانشنامه ی شعر عاشورایی، محمد زاده ،ج 1،ص:16

غیر آنان است. و برای آن فرموده است و یُطَهِّرَکُمْ که رسول اللّه (ص) و علی و حسن و حسین جزو آنان بوده اند. و چون مذکّر و مونّث در عبارتی جمع شوند، غلبه را بر مذکر می دهند؛ و آیه اقتضای آن دارد که زوجات از اهل بیت هستند. زیرا آیه در حق آنان است

و خطابش با آنان است. و سیاق کلام هم بر آن دلالت دارد. و خداوند داناتر است.

اما امّ سلمه [یکی از همسران ارجمند پیامبر (ص)] گفته است این آیه در خانه ی من نازل شد، آنگاه رسول اللّه (ص) علی و فاطمه و حسن و حسین را فراخواند و ایشان با او زیر کساء خیبری جمع شدند، و فرمود اینان اهل بیت من هستند و این آیه را خواند و فرمود: اللّهمّ اذهب عنهم الرّجس و طهّرهم تطهیرا و امّ سلمه پرسید یا رسول اللّه آیا من هم جزو آنانم؟ حضرت (ص) فرمود: شما هم جای خود دارید و مقام شما هم خوب است.

این حدیث را ترمذی و دیگران نقل کرده اند و حدیث غریبی است ...» (تفسیر قرطبی).

4) در تفسیر آیه: «قُلِ اللَّهُمَّ فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ عالِمَ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَهِ أَنْتَ تَحْکُمُ بَیْنَ عِبادِکَ فِی ما کانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ» (بگو بار خدایا، ای پدیدآورنده آسمانها و زمین، ای دانای پنهان و پیدا، تو در میان بندگانت در آنچه اختلاف داشته اند، داوری می کنی) (زمر، 46).

ابو الفتوح رازی (قرن ششم هجری) صاحب کهن ترین تفسیر فارسی شیعی و علی الاطلاق صاحب یکی از مهم ترین (حداکثر 5- 6 تفسیر از) تفاسیر قرآن کریم درباره این آیه می نویسد: «منذر الثوری گفت به نزدیک ربیع خثیم حاضر بودم.

مردی درآمد (به درون آمد) از آنان که به قتل حسین بن علی علیه السلام حاضر بودند. ربیع [که به گفته ی زمخشری مردی بسیار کم سخن بود، طاقت خاموشی نیاورد و سکوتش را شکست و] گفت شمایید که سرهای نبیرگان رسول بر فتراکها آورده اید. به خدای که گزیدگانی را کشته اید که اگر [- هرگاه] رسول