دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 1 صفحه 213

مرتبط ساختن حادثه ی عاشورا با حوادث پس از وفات پیامبر (ص) در این دوران، تشکیل دولت های شیعی یا متمایل به تشیّع موجب پدید آمدن آزادی نسبی در برخی سرزمین های عربی می گردد. این امر زمینه ی طرح بسیاری از مسایلی که جو حاکمه مانع طرحشان بود، را فراهم می کند. به طور خاص، شاعرانی که در سایه ی چنین حکومت هایی می زیستند، در ریشه یابی حادثه به حق غصب شده ی اهل بیت پس از وفات پیامبر (ص) اشاره می کنند. آنان به احتجاج حقّانیّت اهل بیت در مسأله ی خلافت می پردازند و ظلمی که بر آنان در طول تاریخ رفته است را متذکّر می شوند برای مثال ملک صالح «طلائع بن رزیک» عامل این مصیبت بزرگ را، عصیان امت از فرمان پیامبر (ص) و فروش دین به دنیا پس از وفات آن حضرت می داند. او آنچه را در کربلا واقع شد زیر سقف سقیفه و برآمده از دل آن می شمارد. «2» دانشنامه ی شعر عاشورایی، محمد زاده ج 1 127 مشارکت بنی عباس در جرائم بنی امیه: ..... ص : 127

مشارکت بنی عباس در جرائم بنی امیه:

تلاش شاعران عباسی برای تبرئه ی بنی عبّاس و اظهار همدردی در قتل حسین (ع) به ثمر نرسید و با مقابله دوستداران اهل بیت روبرو شد. در این دوره نیز، شاعرانی مانند «منصور بن بسّام البغدادی» بنی عبّاس را در گناه بنی امیّه شریک می داند و معتقد است که اگرچه بنی عبّاس در واقعه ی کربلا حضور نداشتند اکنون برای جبران گذشته به خراب کردن قبر حسین (ع) «3» می پردازند.

تحول در کیفیت خونخواهی شهدای کربلا:

تغییر شکل مساله ی خونخواهی حسین (ع) نسبت به دوره ی گذشته که عمده ی حملات متوجّه ی بنی امیه بود و اشاراتی گذرا به حکومت عبّاسی داشت:

الف) بخشی از سروده های این دوران نوک تیز حمله را متوجه بنی عباس می کند و شاعر، مصداق واقعی دشمنان حسین (ع) را در زمان حال جستجو می نماید و جرایم بنی عباس را کمتر از بنی امیه نمی بیند.

______________________________
(1)- الدیوان الشریف الرضی؛ ج 1، ص 44.
(2)- الدیوان ابن رزیک؛ ص 93.
(3)- به نقل از: واقعه کربلا، فی الوجدان الشعبی؛ ص 166.