دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 1 صفحه 525

دانشنامه ی شعر عاشورایی، محمد زاده ،ج 1،ص:247

ابو العلاء معرّی

احمد بن عبد اللّه بن سلیمان تنوخی، شاعر و اندیشمند برجسته ی نابینای عرب. در «معره النعمان»، شهر کوچکی میان حلب و حماه در 27 ربیع الاول سال 363 ه ق متولد شد. نیاکان وی همه از شخصیت های برجسته و سرشناس به شمار می رفتند و اکثر آنان اهل حدیث و ادب و نیز قاضیان معره النعمان بوده اند. پدرش ادیب، لغوی و شاعر بوده است.

ابو العلا در 4 سالگی

دچار آبله شد و در اثر آن بینایی خود را از دست داد و چهره اش نیز آبله گون شد. «1»

ابو العلا قرآن را به چندین روایت نزد چند تن از شیوخ فراگرفت. لغت و نحو و حدیث و ادب را هم آموخت، سپس در نوجوانی به حلب رفت و در آنجا نزد محمّد بن عبد اللّه بن سعد نحوی راوی اشعار متنبّی آموزش دید و همین برخورد انگیزه ای شد که بعدها از ستایشگران متنبّی و شارح اشعار وی شود.

ابو العلا در سال 398 هجری راهی بغداد شد و به فراگیری بیشتر دانش های ادبی و به ویژه دستیابی به کتابخانه ی بزرگ آنجا پرداخت و ملاقاتی با شریف رضی و شریف مرتضی داشت که هر دو دانش و تیزهوشی او را ستوده اند. در سال 400 هجری به معره النعمان بازگشت و تا پایان عمر خانه نشین شد. وی خود را گروگان دو زندان- زندان نابینایی و زندان خانه نشینی و گوشه گیری- نامیده است. «2»

ابو العلا از معدود شاعرانی است که در مدح و ستایش صاحبان مال و جاه شعر سروده است، وی در مقدمه دیوانش «سقط الزند» صریحا این مطلب را بیان می کند که هرگز در طلب پاداش، مدح کسی را نگفته است.

ابو العلا عمر خود را در دوران پرآشوبی گذراند. وی از کنج عزلت خود، با دیده ی دل به همه ی رویدادهای جهان پیرامون خود به ویژه به آنچه در زادگاهش و اطراف آن می گذشت، می نگریست. دوران عمر وی سرشار از درگیریها و کشاکشهاست، درگیری های خلفای عباسی با ایرانیان و ترکان، درگیریهای فرمانروایان محلّی و قبایل عرب بدوی، کشاکش و رقابت عباسیان با خلفای فاطمی مصر و نفوذ قرمطیان و فاطمیان در

دمشق و حلب و سرانجام مهاجمات امپراطوری بیزانس و نفوذ آن در آن نواحی. این رویدادهای تاریخی همواره با تاریخ حلب و معره النعمان درآمیخته بوده است و برخی از آنها در اشعار ابو العلا معرّی منعکس شده اند.