دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 1 صفحه 620

ابن تعاویذی

ابو الفتح، محمّد فرزند عبید اللّه بن عبد اللّه بغدادی معروف به «ابن تعاویذی» و «سبط ابن تعاویذی» شاعر و نویسنده ی شیعی مذهب بغداد و مشهورترین شخصیّت در نظم و نثر زمان خود بود.

ابن تعاویذی در واقع نیای مادریش ابو محمّد مبارک بن مبارک بود که در کرخ بغداد زاده شد و به پارسایی معروف بود و چون شاعر در دامان این نیا پرورش یافت به همو منسوب گردید. «1» ابو الفتح در 10 رجب سال 519 ه ق در کرخ بغداد متولد شد.

پدرش که نوشتکین نام داشت از «ممالیک» ترک نژاد و مولای یکی از مشهورترین خاندان های عراق به نام «بنی مظفر» بود.

امّا شاعر بعدها که شهرتی فراهم آورد نام ترکی نوشتکین را به عبید اللّه تغییر داد. «2»

وی کاتب دیوان اقطاع در بغداد شد و در زمان خود، شاعر معروف عراق بود. و زمانی که عماد الدّین کاتب در عراق بود مدتی با او همنشینی داشته است و میانشان دوستی و هم عقیدتی برقرار بود این پیوند حتی پس از آنکه عماد الدّین به شام رفت هم چنان استوار ماند.

نویسندگان شیعه به حق او را پیرو آیین تشیّع پنداشته اند. «3» شعری که برای مختار علوی فرستاد و نیز قصیده ی بسیار مفصلی (74 بیت) که در رثای امام حسین (ع) سرود، و تردیدی در این امر باقی نمی گذارد، و حتی در

اواخر عمر زمانی که چشمان خود را از دست داده بود و بر بدبختی خویش می گریست نیز امامان شیعه را از خاطر نمی برد و ستمی که روزگار بر ایشان رواداشته است برمی شمرد.

ابن تعاویذی پیش از آنکه بینایی خود را از دست دهد به جمع آوری اشعار خویش همّت گماشت، و آنچه را که پس از نابینایی سرود، به نام «زیادات» بر آن ها افزود. «4» وی دیوان خود را به نحوی خاص تنظیم کرده است. از این قرار که آن را، پس از مقدمه ای زیبا در چهار بخش نهاده:

1- مدح خلفای عباسی 2- مدح بزرگان 3- مدح خاندان بنی مظفر 4- رثا، غزل، هجو و معانی متفرقه ی دیگر. «5»