دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 1 صفحه 636

شاعرانی چون ابو الحسن خلیعی از اشک و درد درون در مصیبت حسین (ع) می گویند «1» و ابن العرندس نیز از عمق فاجعه می گوید! فاجعه ای که آسمان را به گریه واداشته و زمین را گلگون نموده است. «2»

تحوّل در هجو بنی امیّه و بنی عبّاس:

مدح و رثای امام حسین (ع) و بیان واقعه کربلا تداعی گر اعمال وحشیانه خصم در این درگیری و مبارزه است و شاعر نمی تواند از کنار مسبب یا مسببان حادثه بی تفاوت و چشم بسته عبور کند. به دنبال تغییراتی که در دوره ی پیشین در چگونگی انتقام از قاتلان حسین (ع) به وجود آمد، در این عصر شاهد تحول آرام و سیر آهسته هجو به سوی لعن و عقوبت خواهی اخروی برای عاملان حادثه هستیم. فاصله این قرون با عصر بنی امیه و بنی عباس که وجودشان انگیزه های مهمی برای خونخواهی و مبارزه طلبی بود از عوامل این تغییر مشی به حساب می آیند. علاء الدین شفهینی، دوام خواری و بقاء در آتش جهنم را برای بنی امیه می طلبد «3» و ابن عرندس اشک و نفرین خویش را به پای حسین (ع) و بر سر بنی امیه فرو می ریزد. «4»

عمومیت شعر حسینی:

در این دوران مرزبندی تشیع و تسنّن، آداب و سنت ها و تقیّدات هر مذهب به شکل کامل تبیین گردیده است، لیکن همدردی در مصیبت حسین (ع) و حبّ اهل بیت اختصاص به شیعیان ندارد و شاعران سنّی نیز به این میدان رومی کنند. با

______________________________
(1)- ادب الطف؛ ج 4، ص 212.
(2)- اعیان الشیعه؛ ج 7، ص 375.
(3)- ادب الطف؛ ج 4، ص 145.
(4)- اعیان الشیعه؛ ج 7، ص 375.