دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 2 صفحه 140

محمّد بن حسام خوسفی

اشاره

شمس الدّین محمّد بن حسام الدّین، از شاعران معروف شیعی سده ی نهم هجری است. وی در حدود 782 ه ق. در خوسف قهستان «1» زاده شد و در همانجا به تحصیل مقدمات علوم پرداخت. به گفته ی مولانا حسامی واعظ در مزار نامه، پدران وی اهل علم و ارشاد بوده و در آن ناحیه به زهد و تقوا شهرت داشته اند. از دوران جوانی و چگونگی تحصیلات او اطلاعی در دست نیست، تنها حسامی واعظ گوید که وی نزد امیر سیّد محمّد شیرازی که از دانشمندان آن روزگار بوده است به تحصیل علوم پرداخت و از او «رخصت حدیث» یافت.

وی مردی آزاده و آراسته بود و زندگانی را به زراعت می گذرانیده است. «2»

وی با آنکه در قصیده سرایی بسیار توانا بوده به مدح سلاطین و حکام زمان نپرداخته و قصایدش کلّا در ستایش بزرگان دین و مدح و ثنای خاندان نبوت است. وی در سن 92 سالگی و به سال 875 هجری در قصبه ی خوسف درگذشت و در سال 920 هجری در زمان حکومت مقصود بیک مهردار، بقعه و صحنی برای او ساخته اند.

آثار او عبارتند از: 1- «دیوان اشعار» شامل قصاید، غزلیات و انواع دیگر نظم. موضوع اشعار او غالبا حمد خداوند و نعت رسول اکرم (ص) و منقبت علی بن ابی طالب (ع) و فرزندان اوست و در قصیده، بسیار به شرح واقعه ی کربلا، شهادت حسین بن علی (ع)، قساوت دشمنان اهل بیت و موضوعات مشابه پرداخته است. در قصیده سرایی از شیوه ی سخن سرایان بزرگی چون انوری و خاقانی و کمال الدّین اسماعیل و ظهیر فاریابی و سلمان ساوجی پیروی کرده است. 2- «خاورنامه» یا «خاوران نامه»، منظومه ای است به وزن متقارب و به تقلید از شاهنامه ی فردوسی که نظم آن در 830 هجری به پایان رسیده است و موضوع آن شرح غزوات علی بن ابی طالب (ع) و دلاوری های او و اصحاب اوست. این منظومه از بهترین نمونه های حماسه ی دینی است و به سبب سرودن این منظومه او را «فردوسی ثانی» لقب داده اند. 3- «نظم نثر اللّالی»، ترجمه ی منظوم شماری از کلمات قصار حضرت علی (ع) است. 4- «دلایل النبوه و نسب نامه»، منظومه ای است در ذکر دلایل نبوت پیامبر اکرم که در پی آن نسب نامه ی آن حضرت تا حضرت آدم (ع) به نظم درآمده است. «3»

-*-

در رثای امام حسین (ع):

دلم شکسته و مجروح و مبتلای حسین طواف کرد شبی

گِرد بلای حسین