- تطور و تحول شعر فارسی 1
- 1- سبک دوره ی سامانی و غزنوی (سبک خراسانی): 1
- 2- سبک دوره انتقال: 1
- اشاره 1
- 4- سبک اصفهانی: 2
- 3- سبک عراقی: 2
- 5- دوره بازگشت ادبی (عصر تقلید): 3
- 6- دوره تجدد یا ادبیات عصر مشروطه: 3
- 8- سبک شعر در انقلاب اسلامی: 4
- گرایش شعر فارسی به مدح و رثای خاندان پیامبر (ص): 4
- 7- سبک شعر نو: 4
- اشاره 14
- اشاره 14
- فردوسی 14
- فصل اول شعرای متقدم 14
- نعت رسول اللّه (ص) و آل مطهّر او (ع): 16
- ابو سعید ابی الخیر 19
- اسدی طوسی 20
- اشاره 20
- نعت رسول اللّه (ص) و اهل بیت او (ع): 21
- کسایی مروزی 24
- خواجه عبد اللّه انصاری 30
- ناصر خسرو 32
- امیر معزّی 38
- سنایی غزنوی 41
- اشاره 41
- دریغا گویی از نااهلی روزگار: 42
- صفت قتل حسین (ع) به اشاره یزید: 44
- احمد جام 54
- ابو المفاخر رازی 56
- ادیب صابر ترمذی 62
- رشید الدّین و طواط 64
- قوامی رازی 67
- اشاره 67
- رثای سیّد الشّهدا (ع): 68
- اشاره 76
- عطّار نیشابوری 76
- «آفتاب آسمان معرفت»: 79
- کمال الدّین اصفهانی 83
- مولوی 86
- اوحد الدّین مراغی 90
- اشاره 94
- سیف فرغانی 94
- «بر کشته کربلا بگریید» 95
- خواجوی کرمانی 98
- اشاره 98
- ترکیب بند: در مناقب ائمه اثنی عشر (ع): «1» 106
- در منقبت ائمه اثنی عشر: 107
- قسمتی از ترکیب بند در منقبت امام علی (ع) و اولاد طاهرینش: 111
- منقبت و مرثیه سید الشهداء (ع): 113
- ابن یمین فریومدی 117
- اشاره 117
- قصیده: توسّل به حضرت رسول اکرم (ص) و اولاد طاهرینش (ع): 118
- سلمان ساوجی 123
- اشاره 127
- شاه نعمت اللّه ولی 127
- غزل 128
- قصیده 129
- قطعه 131
- اشاره 133
- آذری طوسی 133
- قصیده: در مدح اهل بیت «2» 133
- شاه داعی شیرازی 136
- محمّد بن حسام خوسفی 140
- در رثای امام حسین (ع): 140
- اشاره 140
- عبد الرحمن جامی 143
- اشاره 143
- در جلالت قدر و منقبت امام سجاد «ع»: 144
- کمال الدّین حسین خوارزمی 153
- اشاره 153
- مدح اهل بیت (ع): 153
- بابا فغانی شیرازی 158
- اهلی شیرازی 162
- اشاره 167
- فضولی بغدادی 167
- قصیده: 168
- رباعی: 177
- وحشی بافقی 177
- اشاره 183
- محتشم کاشانی 183
- اشاره 186
- مراثی: 186
- 1 186
- 2 187
- 3 188
- 4 189
- 5 190
- 6 192
- 7 193
- 8 194
- 9 195
- 10 196
- 12 198
- 11 198
- مثنوی 199
- اشاره 203
- فصل دوم شعرای متأخر 203
- نظیری نیشابوری 204
- حکیم شفایی اصفهانی 206
- اشاره 211
- فیاض لاهیجی 211
- 1 212
- 2 214
- 3 215
- 4 217
- 5 218
- 6 219
- 7 220
- 8 222
- 9 223
- 10 224
- 11 226
- 12 227
- 13 229
- 14 230
- میرزا صابر زواره ای 231
- محمد حسین آذربایجانی 232
- صائب تبریزی 233
- واعظ قزوینی 238
- تأثیر تبریزی 247
- بیدل دهلوی 249
- حزین لاهیجی 251
- اشاره 251
- 1 252
- 2 253
- 3 254
- 4 255
- 5 256
- 6 257
- 7 258
- عاشق اصفهانی 259
- اشاره 259
- 1 260
- ترکیب بند: 260
- 2 261
- 3 263
- 4 264
- 5 265
- 6 266
- 7 267
- 9 270
- 10 271
- 11 273
- 12 274
- صباحی بیدگلی 275
- اشاره 275
- 1 276
- اشاره 276
- ترکیب بند: مراثی حضرت ابا عبد اللّه الحسین (ع): 276
- 2 278
- 3 279
- 4 281
- 5 282
- 6 284
- 7 285
- 8 286
- 9 288
- 10 289
- 11 291
- 12 292
- 14 293
- 13 293
- مرثیه ی حضرت سیّد الشّهدا (ع): 295
- مرثیه ی شهدای کربلا: 297
- فتحعلی خان صبا 298
- طراز یزدی 301
- آصف الدوله 302
- جوهری 306
- نشاط اصفهانی 312
- وصال شیرازی 317
- ترکیب بند: مصائب خامس اصحاب کساء (ع): «2» 318
- اشاره 318
- 1 318
- 2 320
- 3 321
- 4 322
- 5 324
- 6 325
- 7 327
- 8 328
- 9 330
- 10 331
- 11 333
- 12 335
- 13 336
- مصائب اهل بیت (ع): 337
- حاوی سنندجی 344
- قاآنی 347
- یغمای جندقی 356
- اشاره 356
- در رثای سید الشهداء: 359
- سوگ فخر عالم: 363
- اشاره 367
- اشراق آصفی 367
- 1 367
- ترکیب بند: 367
- 2 368
- 3 370
- 4 372
- 5 373
- 6 374
- 7 377
- 8 378
- 9 379
- 10 380
- 11 381
- 12 383
- 13 384
- 14 385
- داوری شیرازی 387
- مرثیه درباره ی زندگانی حضرت ختمی مرتبت (ص) و اولاد گرامی اش (ع): 388
- اشاره 388
- حاج محمد کریم خان کرمانی 407
- فدایی مازندرانی 408
- اشاره 408
- نعت حسین (ع): 409
- شب عاشورا: 411
- توبه حرّ: 414
- اشاره 427
- سروش اصفهانی 427
- ترکیب بند: 431
- غالب دهلوی 441
- خاکی شیرازی 445
- 1 447
- اشاره 447
- رضا قلی خان هدایت 447
- 2 449
- 3 450
- 4 451
- 5 452
- 6 453
- 7 454
- 8 455
- 9 456
- 10 457
- 11 458
- 12 458
- اشاره 460
- ترکیب بند: 460
- همای شیرازی 460
- وقار شیرازی 475
- 1 476
- اشاره 476
- 2 478
- 3 479
- 4 480
- 5 481
- 6 483
- 7 484
- 8 485
- 9 486
- 10 488
- 11 489
- 12 490
- قسمتی از ترکیب بند در مرثیه: 491
- نیاز اصفهانی (جوشقانی) 504
- اشاره 508
- خطاب به هلال محرّم: 508
- جیحون یزدی 508
- اشاره 514
- عبد الجواد جودی خراسانی 514
- خطبه ی حضرت سجّاد «ع» در شام: 515
- عنقا 523
- اشاره 523
- مرثیه: 525
- بسطامی 534
- اشاره 537
- ترکیب بند: 537
- محمود خان ملک الشعراء صبا 537
- 1 538
- 3 539
- 2 539
- 4 540
- 5 541
- 6 542
- 7 543
- 8 544
- 9 545
- 10 546
- 11 547
- 12 548
- 13 549
- 14 550
- 1 552
- اشاره 552
- نیّر تبریزی 552
- 2 553
- 3 555
- 4 556
- 5 557
- 6 558
- 7 559
- 8 561
- 9 562
- 10 563
- 11 564
- 12 565
- 13 566
- 14 567
- 15 568
- 16 569
- 17 570
- 18 571
- 20 573
- 19 573
- 21 574
- 23 576
- 22 576
- 24 578
- 25 579
- 26 579
- 27 582
- 28 582
- شب یازدهم: 584
- وصف حرّ: 587
- وصف عبّاس (ع): 588
- وصف علی اکبر (ع): 591
- نسیم شمال 608
- آل عباء: 609
- اشاره 609
- اشاره 612
- میرزا احمد صفایی جندقی 612
- ترکیب بند: 614
- اشاره 632
- صفی علی شاه 632
- سرّ طلب یاری نمودن: 656
- مکالمه امام شهدا با سیّد سجّاد (ع): 665
- تفویض امامت به امام سجّاد (ع): 668
- مکالمه امام (ع) با فرزندش حضرت سکینه (س): 672
- مثنوی عقل و عشق: 673
- عترت یاسین: 683
- محیط قمی 683
- اشاره 683
- سقای شهیدان: 685
- رباعی: 687
- 1 688
- صبوری خراسانی 688
- اشاره 688
- ترکیب بند: 688
- 2 690
- 3 691
- 4 693
- 5 694
- 6 695
- 7 697
- 8 698
- 9 700
- 10 701
- 11 702
- 12 704
- عمّان سامانی 705
- الهامی کرمانشاهی 732
- اشاره 732
- ورود مسلم بن عقیل به مجلس ابن زیاد و مکالماتشان با یکدیگر: 733
- به میدان فرستادن امام (ع) قاسم را و گفتگوی قاسم (ع) با عمر بن سعد: 738
- آغاز داستان شهادت ابو الفضل (ع): 741
- ذکر روایت ابو حمزه ثمالی در فضیلت ابو الفضل (ع): 744
- اذن رزم خواستن حضرت عباس (ع) از امام (ع) 746
- وصیّت نمودن حضرت عبّاس به امام (ع) و جان دادنش: 750
- سیّد احمد دهکردی 753
- طرب شیرازی 757
- اشاره 757
- 1 758
- 2 760
- 3 761
- 4 763
- 5 764
- 6 766
- 7 767
- اشاره 777
- صامت بروجردی 777
- ماه محرّم: 778
- اشاره 781
- ادیب الممالک فراهانی 781
- ترکیب بند: مرثیه ی اهل البیت «ع»: 782
- ابو القاسم الهامی (لاهوتی) 800
- اشاره 801
- رباعی: 802
- ذوقی 803
- تراب کاشانی 804
- اشاره 806
- سُها 806
- مدح امام حسین (ع): 807
- رباعی: 809
- فرصت شیرازی 810
- ایرج میرزا 814
- مدرّس اصفهانی (بید آبادی) 817
- اشاره 817
- 1 818
- 2 820
- 3 821
- 4 822
- 5 823
- 6 825
- 7 826
- 8 828
- 9 829
- 10 830
- 11 831
- 12 833
- مرثیه: 834
- در رثاء حضرت سیّد الشهداء «ع»: 837
- رفعت سمنانی 840
- مسمط: 841
- اشاره 841
- قصیده: 843
- مثنوی: 845
- ضیایی ناظم الملک 848
- اشاره 848
- 1 849
- 2 850
- 3 851
- 4 852
- 5 854
- 6 855
- اشاره 856
- اقبال لاهوری 856
- در معنی حریّت اسلامیه و سرّ حادثه کربلا: 859
- اشاره 864
- فؤاد کرمانی 864
- قصیده: 865
- غزل: 870
- مسمّط: 876
- مثنوی: «5» 877
- رباعیات: 884
- تائب تبریزی 887
- اشاره 889
- کمپانی 889
- اشاره 890
- ترکیب بند: «2» 890
- 1 890
- 2 891
- 3 892
- فی لیله عاشوراء: 893
- مدح ابی الفضل (ع): 895
- رثاء عبد اللّه بن الحسن (ع): 898
- مدح علی اکبر (ع): 899
- شب یازدهم محرّم: 901
- دوازده بند در جواب محتشم کاشانی: 903
- 1 903
- 2 904
- 3 905
- 4 906
- 5 907
- 6 908
- 7 909
- 8 910
- 9 911
- 10 912
- 11 913
- 12 914
- اشاره 916
- ملک الشعرا بهار 916
- در رثاء حسین (ع): 917
- ادیب السّلطنه 921
- سیّد موسی سبط الشیخ 923
- اشاره 923
- 1 924
- 2 925
- 3 926
- 4 927
- 5 928
- 6 929
- 7 930
- 8 930
- 9 931
- 10 932
- 11 933
- 12 934
- حکیم الهی قمشه ای 935
- اشاره 935
- شهادت هانی: 936
- کربلا کجاست: 938
- شب عاشورا: 941
- نماز ظهر عاشورا: 943
- مناجات حضرت حسین (ع) در قتلگاه: 944
- خطبه ی امام سجّاد: 955
- اشاره 964
- محمّد کاظم طوسی 964
- قصیده: 965
- غزل: 967
- ترکیب بند: 970
- 1 970
- 2 970
- 3 971
- 5 972
- 4 972
- 6 973
- 7 973
- 8 974
- 9 975
- 10 975
- 11 976
- 13 977
- 12 977
- 14 978
- شیخ عبد السّلام تربتی 979
- اشاره 979
- ترکیب بند: 987
- حبیب یغمایی 998
- حسین مسرور 1000
- اشاره 1000
- بزمگاه شهیدان: 1001
- مفتون همدانی 1003
- اشاره 1009
- صابر همدانی 1009
- در منع آب از اهل بیت (ع): 1013
- زبان حال زینب (س): 1014
- زبان حال حضرت سکینه «س»: 1017
- نمونه ای از مثنوی (بیت الاحزان)، وضع میدان جنگ در روز عاشورا: 1018
- جنگ با اشقیا: 1020
- حیرت 1022
- اشاره 1022
- تهنیت و مرثیت حسین بن علی (ع): 1023
- صغیر اصفهانی 1026
- اشاره 1026
- مدح سیّد الساجدین (ع): 1027
- منشی 1034
- سید محمد هاشمی 1036
- آیه اللّه آیتی بیرجندی 1038
- اشاره 1038
- مرثیه ی اهل بیت «ع»: 1039
- شهادت حضرت عبّاس «ع»: 1042
- موافق 1049
- اشاره 1049
- شهادت علی اصغر (ع): 1050
- اشاره 1055
- فصل سوم شعرای معاصر 1055
- شعر معاصر 1055
- اشاره 1058
- جلال الدّین همایی 1058
- 1 1059
- ترکیب بند در مرثیه ی عاشورا: «1» 1059
- 2 1060
- 3 1061
- 4 1062
- 5 1063
- 6 1064
- 7 1065
- 8 1066
- لاله ی سرخ: «2» 1067
- مرثیه روز عاشورا خطاب به آفتاب: «2» 1068
- عبد العلی نگارنده 1074
- اشاره 1074
- قیام حسینی: 1076
- پژمان بختیاری 1078
- عبد الحسین وکیلی 1081
- اشاره 1085
- محمد شرمی 1085
- بازار عشق: 1085
- شهریار 1088
- اشاره 1089
- کاروان کربلا: 1090
- داغ حسین: 1093
- جلوه ی زینب: 1094
- اشاره 1096
- هادی پیشرفت 1096
- درس عشق: 1097
- پیام مسلم بن عقیل (ع) به حضرت حسین بن علی (ع): 1100
- اشاره 1103
- صادق سرمد 1103
- شام عاشورا: 1104
- روز حسین: 1106
- اشاره 1110
- امیری فیروز کوهی 1110
- 1 1111
- 2 1112
- 3 1114
- 4 1116
- 5 1119
- عبد الرحمن پارسا تویسرکانی 1122
- عباس شهری 1123
- ریاضی یزدی 1125
- اشاره 1125
- منای دوست: 1126
- خونبها: 1129
- روز حسین (ع): 1131
- اشاره 1131
- قاسم رسا 1131
- زینب (س): 1134
- ماه انجمن: 1135
- هاله ی ماتم: 1136
- عترت حق (ع): 1138
- عبد المجید اوحدی 1140
- حیدر تهرانی 1142
- سید مهدی فاطمی 1144
- رمز 1147
- اشاره 1147
- حسینعلی رکن منظر 1147
- اشاره 1150
- ابو القاسم حالت 1150
- سرآمد مردان: 1152
- اشاره 1156
- خوشدل تهرانی 1156
- عابس فرزند شبیب: 1160
- عزیز اللّه فراهی 1162
- اشاره 1163
- اساس شرع: 1165
- اشاره 1167
- احمد ناظرزاده کرمانی 1167
- رضای حق: 1168
- اصحاب حسین (ع): 1169
- جلوه ی یزدان: 1173
- حبیب اللّه خبّاز 1175
- اشاره 1175
- پرچم خونین: 1178
- حسین حسینی 1179
- حسین وفایی 1181
- احمد کمال پور 1183
- اشاره 1184
- وداع: 1184
- گل بی خار: 1185
- مرتضی طایی شمیرانی 1189
- اشاره 1189
- مدح زینب «س»: 1190
- زنده ی جاویدان: 1192
- محمد حسین جلیلی 1194
- اشاره 1194
- شور حسینی: 1194
- ابو تراب جلی 1195
- شکر اللّه از خاک 1197
- اشاره 1198
- پرتو وفا: 1199
- کمال زین الدّین 1200
- اشاره 1200
- به مناسبت روز عاشورا: 1201
- اصغر عرب 1204
- نور خدا: 1205
- اشاره 1205
- ماه بنی هاشم: 1206
- حبیب اللّه فضائلی 1208
- اشاره 1210
- محمّد علی مردانی 1210
- مدح زینب (س): 1210
- خطاب به امام سجاد (ع): 1213
- پاسدار خون خدا: 1214
- ساقی بزم کربلا: 1215
- عباس حدّاد کاشانی 1219
- اشاره 1222
- حسان 1222
- بلا گردان تو: 1223
- کهربا: 1224
- امشب و فردا: 1225
- منزلگاه: 1227
- اشاره 1233
- حسین فولادی 1233
- آهنگ سفر: 1235
- قاسم سیّاره 1239
- سلام بر حسین (ع): 1239
- اشاره 1239
- جان هستی: 1241
- محمد علی صاعد اصفهانی 1241
- اشاره 1241
- اشاره 1244
- حمید سبزواری 1244
- یاد سیاووش: 1249
- مشفق کاشانی 1250
- زینه المراثی: تخمیس 12 بند محتشم کاشانی: 1250
- اشاره 1250
- 1 1250
- 2 1253
- 3 1256
- 4 1258
- 5 1261
- 6 1263
- 7 1266
- 8 1269
- 9 1271
- 10 1274
- 11 1276
- 12 1279
- با کاروان کربلا: 1282
- علمدار: 1283
- شهید نینوا: 1283
- هوای حسین: 1285
- آینه ی آب: 1286
- قاسم سروی ها 1287
- اشاره 1287
- درس جاویدان: 1289
- شب یازدهم: 1292
- سید علی اکبر بهشتی 1292
- اشاره 1292
- سید شهاب موسوی آرانی 1293
- اشاره 1295
- محمد رضا صغیر 1295
- قیام سرخ حسینی: 1296
- عشق و ایثار حسین بن علی (ع): 1298
- اشاره 1299
- حبیب اللّه معلمی 1299
- خیمه گاه عشق: 1300
- قربانگاه عشق: 1301
- اشاره 1302
- غلامرضا قدسی 1302
- قیام حسین: 1307
- کاروان عشق: 1309
- حسین لاهوتی 1313
- عقیله ی عترت: 1315
- محمود شاهرخی 1315
- اشاره 1315
- کعبه ی احرار: 1317
- عزای حسین: 1318
- چراغ هدایت: 1319
- جمال حق: 1321
- سفیر صبح: 1323
- مهرداد اوستا 1324
- اشاره 1324
- سخن حق 1325
- هوشنگ ابتهاج 1330
- احمد غفور زاده 1332
- اشاره 1332
- فداکاری حسین (ع): 1333
- سید رضا آل یاسین 1334
- اشاره 1334
- اجازه خواستن حضرت علی اکبر (ع) برای جهاد و شهادت آن حضرت: 1335
- مصطفی قاضی نظام 1339
- اشاره 1339
- شهادت ابا الفضل (ع): 1344
- اشاره 1346
- کویر تشنه: 1346
- بیژن ترقی 1346
- علی شریف 1348
- علی باقر زاده 1350
- اکبر دخیلی 1353
- اشاره 1355
- محمد خلیل مذنب 1355
- وداع امام حسین با اهل بیت: 1356
- وداع سید الشهداء با امام سجاد (ع): 1359
- ماجرای شهادت حضرت علی اصغر (ع): 1360
- اتمام حجت و همآورد طلبی حضرت امام حسین (ع): 1361
- آخرین نبرد: 1364
- حمله ی دشمن به خیام حسین: 1367
- شور عاشورا: 1368
- اشاره 1371
- سید محمد خسرو نژاد 1371
- توبه ی حرّ: 1371
- اشاره 1374
- خدا داد نورایی اراکی 1374
- زنده ی عشق: 1375
- اگر زینب نبود: 1379
- آب: 1380
- رباعی: 1381
- دوبیتی: 1381
- عباسعلی هجر 1382
- بهار گریستن: 1382
- اشاره 1382
- عباسعلی محمدی 1384
- هاشم شکوهی 1386
- یا حسین: 1388
- اشاره 1388
- محمد رضا یاسری 1388
(2)- همان؛ ص 307.
دانشنامه ی شعر عاشورایی، محمد زاده ،ج 2،ص:833
حزین لاهیجی
اشاره
محمد علی بن ابی طالب زاهدی گیلانی که به شیخ علی حزین لاهیجی شهرت دارد وی ادیب، عالم و سخن سرای شیعی ایرانی است. از اعقاب شیخ زاهد گیلانی است اجدادش در لاهیجان سکونت داشتند ولی پدرش به اصفهان رفت و محمد علی در آن شهر تولد یافت. محمد علی در 27 ربیع الثانی سال
1103 ه ق در دار السّلطنه اصفهان متولد شد. تحصیلات را از کودکی آغاز کرد و نزد دانشمندان آن شهر منجمله مولانا شاه محمد شیرازی و پدرش به کسب دانش پرداخت و در علوم مختلفه به ویژه حکمت، عرفان و ادبیات تبحّر یافت و در آنها به تألیف و تدریس اشتغال ورزید. او ادیبی عالم و سخن سرای شیعی ایرانی و از شاعران برجسته ی سبک هندی است که باریک بینی معنوی، استواری لفظی، دقّت افکار و رقّت گفتار او زبانزد همگان بوده است و شعرش حاوی مضمونهای بلند عاشقانه است. وی سالهای بسیاری از عمر خود را در سفر گذراند و سرانجام در هندوستان مقیم گردید و پس از چندین سال سکونت در دهلی به شهر بنارس رفت و تا آخر عمر در آنجا ماند.
حزین کتابی در احوال شاعران به نام «تذکره ی حزین» و سرگذشتی از خود با ذکر حوادث ایّام خویش به نام «تاریخ حزین» دارد که هر دو حاوی اطّلاعات سودمندی است و یکی از بهترین مآخذ تاریخی از یک شاهد عینی درباره ی رویدادهای پایان دوره ی صفوی و چگونگی روی کار آمدن نادر شاه افشار و دیگر حوادث آن عصر به شمار می آید.
حزین در سن 77 سالگی و در سال 1181 قمری در بنارس از دنیا رفت.
تعداد تألیفات او به بیش از پنجاه می رسد که از آنهاست: «شرح تجرید»، «حواشی بر شرح حکمه الاشراق»، «حاشیه بر الهیات شفا»، «رساله در شرح هیاکل النور»، «تذکره المعاصرین»، «اخبار ابی الطّیب»، «اخبار خواجه نصیر الدین طوسی»، «مدّه العمر»، «تاریخ حزین»، «واقعیات ایران و هند» و ...