دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 2 صفحه 409

میرزا محمود فدایی از سخن سرایان و مرثیه پردازان پر توان در روزگار قاجاریه است، که تاکنون ناشناخته مانده است. محمود فدایی در حدود سال های 1200 ه. ق. در روستای تلاوک از بخش دودانگه ی شهرستان ساری در استان مازندران متولد شد.

تحصیلات اوّلیه را در زادگاه خود فرا گرفت سپس برای آموختن علوم دینی به شهر ساری و سپس قم رفت.

میرزا محمود به سبب زادگاهش به تلاوکی باز خوانده می شد و تخلّصش «فدایی» است که از زبان شاه شهیدان در عالم رؤیا ستانده و در سراسر دیوانش به

کار برده است.

فدایی با خاندان قاجار هم روزگار بود و در دوره حکومت فتحعلی شاه، محمّد شاه و ناصر الدّین شاه زندگی می کرده است. تنها اثر فدایی همین «مقتل» است که در برگیرنده ی چهار نظام یا بخش است و به همین سبب برخی آن را «چهار نظام» می خوانند. او خود در پایان دیوان می نویسد:

این مقتل منظوم چو گردید تمام بر «چار نظام» نظم او یافت نظام

افکند خلل به چار ارکان وجودبی نظم شد آن چار از این چار نظام «1» نظام نخست هفتاد و دو بند که 1740 بیت دارد. نظام دوم، چهل و سه بند که شامل 1301 بیت است. نظام سوم، سی و دو بند که شامل 523 بیت می باشد و سرانجام نظام چهارم که بخش پایانی مقتل هم هست در برگیرنده ی بیست و هفت بند و شامل 520 بیت است. بنابراین مجموع بیت های چهار نظام 4029 بیت می باشد.

سروده های فدایی، بسیار سوزناک می باشد و در روزهای محرّم و سوگواری سرور شهیدان در مساجد و تکیه های مازندران خوانده می شود. سروده های او همواره استوار و ساده و دلنشین است و همین سبب شده که بر شور و سوزناکی سوگ سروده ها افزوده گردد. تاریخ دقیق در گذشت فدایی روشن نیست. محمد طاهری (شهاب) در مجله ی ارمغان می نویسد: در حاشیه ی یکی از صفحات کتاب چهار نظام، به خط شخص دیگری تاریخ فوت فدایی را به سال 1282 ه ق. نوشته اند. «2»

-*-

نعت حسین (ع):