دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم جلد 2 صفحه 814

کل یوم کیوم عاشوراءکربلا کل عرصه الغبراء «2» ______________________________

دانشنامه ی شعر عاشورایی، محمد زاده ،ج 2،ص:1045

ایرج میرزا

جلال الممالک، ایرج میرزا پسر صدر الشعراء غلامحسین میرزا از نوادگان فتحعلیشاه قاجار بود. در سال 1291 ه. ق. در تبریز متولد شد. وی به زبان های فارسی و عربی و فرانسوی تسلّط داشت، و روسی و ترکی را نیز می دانست، و خط را خوب می نوشت.

تحصیلاتش در مدرسه ی دار الفنون تبریز صورت گرفت و در نوزده سالگی هنگام ولیعهدی مظفر الدّین شاه (1314- 1324 ه) لقب «صدر الشعراء» گرفت لیکن به زودی از شاعری در دربار کناره گرفت

و به خدمات دولتی مختلفی پرداخت.

وی علاوه بر شاعری، دبیری توانا و منشی و کاتبی چیره دست بوده است «1». در سال 1337 ه ق به پیشکاری مالیه ی خراسان فرستاده شد. دوران اقامت او در خراسان بارورترین دوران فعالیت ادبی اوست. وی به انتقاد اجتماعی و عیبجویی از عادت های زشت و رسم های نامناسب و اشتباهات سیاسی رجال ایران می پردازد و آنچه را که موجب تیره بختی مردم می داند بازگو می کند.

شعر ایرج میرزا ساده و روان و مشتمل بر مفردات و تعبیرات عامیانه است. اطلاع او از ادبیات ملل مختلف و تأثیری که از محیط متغیّر و انقلابی عهد خود پذیرفته بود او را وادار کرد تا روش قدیم را رها کند و خود سبکی خاص پدید آورد. در این شیوه افکار او و مضامینی که گاه از ادبیات خارجی اقتباس شده و گاه مخلوق اندیشه ی شاعرست شامل مسائل مختلف اجتماعی و هزلیات و شوخی های نیش دار به زبان ساده بیان شده است «2».