- تطور و تحول شعر فارسی 1
- 2- سبک دوره انتقال: 1
- اشاره 1
- 1- سبک دوره ی سامانی و غزنوی (سبک خراسانی): 1
- 3- سبک عراقی: 2
- 4- سبک اصفهانی: 2
- 5- دوره بازگشت ادبی (عصر تقلید): 3
- 6- دوره تجدد یا ادبیات عصر مشروطه: 3
- گرایش شعر فارسی به مدح و رثای خاندان پیامبر (ص): 4
- 8- سبک شعر در انقلاب اسلامی: 4
- 7- سبک شعر نو: 4
- اشاره 14
- فردوسی 14
- اشاره 14
- فصل اول شعرای متقدم 14
- نعت رسول اللّه (ص) و آل مطهّر او (ع): 16
- ابو سعید ابی الخیر 19
- اسدی طوسی 20
- اشاره 20
- نعت رسول اللّه (ص) و اهل بیت او (ع): 21
- کسایی مروزی 24
- خواجه عبد اللّه انصاری 30
- ناصر خسرو 32
- امیر معزّی 38
- اشاره 41
- سنایی غزنوی 41
- دریغا گویی از نااهلی روزگار: 42
- صفت قتل حسین (ع) به اشاره یزید: 44
- احمد جام 54
- ابو المفاخر رازی 56
- ادیب صابر ترمذی 62
- رشید الدّین و طواط 64
- قوامی رازی 67
- اشاره 67
- رثای سیّد الشّهدا (ع): 68
- اشاره 76
- عطّار نیشابوری 76
- «آفتاب آسمان معرفت»: 79
- کمال الدّین اصفهانی 83
- مولوی 86
- اوحد الدّین مراغی 90
- اشاره 94
- سیف فرغانی 94
- «بر کشته کربلا بگریید» 95
- خواجوی کرمانی 98
- اشاره 98
- ترکیب بند: در مناقب ائمه اثنی عشر (ع): «1» 106
- در منقبت ائمه اثنی عشر: 107
- قسمتی از ترکیب بند در منقبت امام علی (ع) و اولاد طاهرینش: 111
- منقبت و مرثیه سید الشهداء (ع): 113
- ابن یمین فریومدی 117
- اشاره 117
- قصیده: توسّل به حضرت رسول اکرم (ص) و اولاد طاهرینش (ع): 118
- سلمان ساوجی 123
- اشاره 127
- شاه نعمت اللّه ولی 127
- غزل 128
- قصیده 129
- قطعه 131
- قصیده: در مدح اهل بیت «2» 133
- اشاره 133
- آذری طوسی 133
- شاه داعی شیرازی 136
- در رثای امام حسین (ع): 140
- محمّد بن حسام خوسفی 140
- اشاره 140
- عبد الرحمن جامی 143
- اشاره 143
- در جلالت قدر و منقبت امام سجاد «ع»: 144
- کمال الدّین حسین خوارزمی 153
- مدح اهل بیت (ع): 153
- اشاره 153
- بابا فغانی شیرازی 158
- اهلی شیرازی 162
- اشاره 167
- فضولی بغدادی 167
- قصیده: 168
- وحشی بافقی 177
- رباعی: 177
- محتشم کاشانی 183
- اشاره 183
- مراثی: 186
- 1 186
- اشاره 186
- 2 187
- 3 188
- 4 189
- 5 190
- 6 192
- 7 193
- 8 194
- 9 195
- 10 196
- 11 198
- 12 198
- مثنوی 199
- فصل دوم شعرای متأخر 203
- اشاره 203
- نظیری نیشابوری 204
- حکیم شفایی اصفهانی 206
- اشاره 211
- فیاض لاهیجی 211
- 1 212
- 2 214
- 3 215
- 4 217
- 5 218
- 6 219
- 7 220
- 8 222
- 9 223
- 10 224
- 11 226
- 12 227
- 13 229
- 14 230
- میرزا صابر زواره ای 231
- محمد حسین آذربایجانی 232
- صائب تبریزی 233
- واعظ قزوینی 238
- تأثیر تبریزی 247
- بیدل دهلوی 249
- حزین لاهیجی 251
- اشاره 251
- 1 252
- 2 253
- 3 254
- 4 255
- 5 256
- 6 257
- 7 258
- عاشق اصفهانی 259
- اشاره 259
- ترکیب بند: 260
- 1 260
- 2 261
- 3 263
- 4 264
- 5 265
- 6 266
- 7 267
- 9 270
- 10 271
- 11 273
- 12 274
- اشاره 275
- صباحی بیدگلی 275
- 1 276
- ترکیب بند: مراثی حضرت ابا عبد اللّه الحسین (ع): 276
- اشاره 276
- 2 278
- 3 279
- 4 281
- 5 282
- 6 284
- 7 285
- 8 286
- 9 288
- 10 289
- 11 291
- 12 292
- 14 293
- 13 293
- مرثیه ی حضرت سیّد الشّهدا (ع): 295
- مرثیه ی شهدای کربلا: 297
- فتحعلی خان صبا 298
- طراز یزدی 301
- آصف الدوله 302
- جوهری 306
- نشاط اصفهانی 312
- وصال شیرازی 317
- ترکیب بند: مصائب خامس اصحاب کساء (ع): «2» 318
- اشاره 318
- 1 318
- 2 320
- 3 321
- 4 322
- 5 324
- 6 325
- 7 327
- 8 328
- 9 330
- 10 331
- 11 333
- 12 335
- 13 336
- مصائب اهل بیت (ع): 337
- حاوی سنندجی 344
- قاآنی 347
- یغمای جندقی 356
- اشاره 356
- در رثای سید الشهداء: 359
- سوگ فخر عالم: 363
- اشاره 367
- ترکیب بند: 367
- 1 367
- اشراق آصفی 367
- 2 368
- 3 370
- 4 372
- 5 373
- 6 374
- 7 377
- 8 378
- 9 379
- 10 380
- 11 381
- 12 383
- 13 384
- 14 385
- داوری شیرازی 387
- مرثیه درباره ی زندگانی حضرت ختمی مرتبت (ص) و اولاد گرامی اش (ع): 388
- اشاره 388
- حاج محمد کریم خان کرمانی 407
- فدایی مازندرانی 408
- اشاره 408
- نعت حسین (ع): 409
- شب عاشورا: 411
- توبه حرّ: 414
- سروش اصفهانی 427
- اشاره 427
- ترکیب بند: 431
- غالب دهلوی 441
- خاکی شیرازی 445
- اشاره 447
- رضا قلی خان هدایت 447
- 1 447
- 2 449
- 3 450
- 4 451
- 5 452
- 6 453
- 7 454
- 8 455
- 9 456
- 10 457
- 12 458
- 11 458
- اشاره 460
- همای شیرازی 460
- ترکیب بند: 460
- وقار شیرازی 475
- اشاره 476
- 1 476
- 2 478
- 3 479
- 4 480
- 5 481
- 6 483
- 7 484
- 8 485
- 9 486
- 10 488
- 11 489
- 12 490
- قسمتی از ترکیب بند در مرثیه: 491
- نیاز اصفهانی (جوشقانی) 504
- خطاب به هلال محرّم: 508
- اشاره 508
- جیحون یزدی 508
- عبد الجواد جودی خراسانی 514
- اشاره 514
- خطبه ی حضرت سجّاد «ع» در شام: 515
- اشاره 523
- عنقا 523
- مرثیه: 525
- بسطامی 534
- اشاره 537
- ترکیب بند: 537
- محمود خان ملک الشعراء صبا 537
- 1 538
- 2 539
- 3 539
- 4 540
- 5 541
- 6 542
- 7 543
- 8 544
- 9 545
- 10 546
- 11 547
- 12 548
- 13 549
- 14 550
- 1 552
- اشاره 552
- نیّر تبریزی 552
- 2 553
- 3 555
- 4 556
- 5 557
- 6 558
- 7 559
- 8 561
- 9 562
- 10 563
- 11 564
- 12 565
- 13 566
- 14 567
- 15 568
- 16 569
- 17 570
- 18 571
- 19 573
- 20 573
- 21 574
- 23 576
- 22 576
- 24 578
- 26 579
- 25 579
- 27 582
- 28 582
- شب یازدهم: 584
- وصف حرّ: 587
- وصف عبّاس (ع): 588
- وصف علی اکبر (ع): 591
- نسیم شمال 608
- آل عباء: 609
- اشاره 609
- اشاره 612
- میرزا احمد صفایی جندقی 612
- ترکیب بند: 614
- صفی علی شاه 632
- اشاره 632
- سرّ طلب یاری نمودن: 656
- مکالمه امام شهدا با سیّد سجّاد (ع): 665
- تفویض امامت به امام سجّاد (ع): 668
- مکالمه امام (ع) با فرزندش حضرت سکینه (س): 672
- مثنوی عقل و عشق: 673
- عترت یاسین: 683
- محیط قمی 683
- اشاره 683
- سقای شهیدان: 685
- رباعی: 687
- صبوری خراسانی 688
- 1 688
- اشاره 688
- ترکیب بند: 688
- 2 690
- 3 691
- 4 693
- 5 694
- 6 695
- 7 697
- 8 698
- 9 700
- 10 701
- 11 702
- 12 704
- عمّان سامانی 705
- الهامی کرمانشاهی 732
- اشاره 732
- ورود مسلم بن عقیل به مجلس ابن زیاد و مکالماتشان با یکدیگر: 733
- به میدان فرستادن امام (ع) قاسم را و گفتگوی قاسم (ع) با عمر بن سعد: 738
- آغاز داستان شهادت ابو الفضل (ع): 741
- ذکر روایت ابو حمزه ثمالی در فضیلت ابو الفضل (ع): 744
- اذن رزم خواستن حضرت عباس (ع) از امام (ع) 746
- وصیّت نمودن حضرت عبّاس به امام (ع) و جان دادنش: 750
- سیّد احمد دهکردی 753
- اشاره 757
- طرب شیرازی 757
- 1 758
- 2 760
- 3 761
- 4 763
- 5 764
- 6 766
- 7 767
- اشاره 777
- صامت بروجردی 777
- ماه محرّم: 778
- ادیب الممالک فراهانی 781
- اشاره 781
- ترکیب بند: مرثیه ی اهل البیت «ع»: 782
- ابو القاسم الهامی (لاهوتی) 800
- اشاره 801
- رباعی: 802
- ذوقی 803
- تراب کاشانی 804
- اشاره 806
- سُها 806
- مدح امام حسین (ع): 807
- رباعی: 809
- فرصت شیرازی 810
- ایرج میرزا 814
- مدرّس اصفهانی (بید آبادی) 817
- اشاره 817
- 1 818
- 2 820
- 3 821
- 4 822
- 5 823
- 6 825
- 7 826
- 8 828
- 9 829
- 10 830
- 11 831
- 12 833
- مرثیه: 834
- در رثاء حضرت سیّد الشهداء «ع»: 837
- رفعت سمنانی 840
- اشاره 841
- مسمط: 841
- قصیده: 843
- مثنوی: 845
- اشاره 848
- ضیایی ناظم الملک 848
- 1 849
- 2 850
- 3 851
- 4 852
- 5 854
- 6 855
- اشاره 856
- اقبال لاهوری 856
- در معنی حریّت اسلامیه و سرّ حادثه کربلا: 859
- اشاره 864
- فؤاد کرمانی 864
- قصیده: 865
- غزل: 870
- مسمّط: 876
- مثنوی: «5» 877
- رباعیات: 884
- تائب تبریزی 887
- اشاره 889
- کمپانی 889
- ترکیب بند: «2» 890
- 1 890
- اشاره 890
- 2 891
- 3 892
- فی لیله عاشوراء: 893
- مدح ابی الفضل (ع): 895
- رثاء عبد اللّه بن الحسن (ع): 898
- مدح علی اکبر (ع): 899
- شب یازدهم محرّم: 901
- 1 903
- دوازده بند در جواب محتشم کاشانی: 903
- 2 904
- 3 905
- 4 906
- 5 907
- 6 908
- 7 909
- 8 910
- 9 911
- 10 912
- 11 913
- 12 914
- اشاره 916
- ملک الشعرا بهار 916
- در رثاء حسین (ع): 917
- ادیب السّلطنه 921
- سیّد موسی سبط الشیخ 923
- اشاره 923
- 1 924
- 2 925
- 3 926
- 4 927
- 5 928
- 6 929
- 8 930
- 7 930
- 9 931
- 10 932
- 11 933
- 12 934
- حکیم الهی قمشه ای 935
- اشاره 935
- شهادت هانی: 936
- کربلا کجاست: 938
- شب عاشورا: 941
- نماز ظهر عاشورا: 943
- مناجات حضرت حسین (ع) در قتلگاه: 944
- خطبه ی امام سجّاد: 955
- محمّد کاظم طوسی 964
- اشاره 964
- قصیده: 965
- غزل: 967
- ترکیب بند: 970
- 2 970
- 1 970
- 3 971
- 4 972
- 5 972
- 6 973
- 7 973
- 8 974
- 10 975
- 9 975
- 11 976
- 12 977
- 13 977
- 14 978
- اشاره 979
- شیخ عبد السّلام تربتی 979
- ترکیب بند: 987
- حبیب یغمایی 998
- حسین مسرور 1000
- اشاره 1000
- بزمگاه شهیدان: 1001
- مفتون همدانی 1003
- اشاره 1009
- صابر همدانی 1009
- در منع آب از اهل بیت (ع): 1013
- زبان حال زینب (س): 1014
- زبان حال حضرت سکینه «س»: 1017
- نمونه ای از مثنوی (بیت الاحزان)، وضع میدان جنگ در روز عاشورا: 1018
- جنگ با اشقیا: 1020
- حیرت 1022
- اشاره 1022
- تهنیت و مرثیت حسین بن علی (ع): 1023
- صغیر اصفهانی 1026
- اشاره 1026
- مدح سیّد الساجدین (ع): 1027
- منشی 1034
- سید محمد هاشمی 1036
- آیه اللّه آیتی بیرجندی 1038
- اشاره 1038
- مرثیه ی اهل بیت «ع»: 1039
- شهادت حضرت عبّاس «ع»: 1042
- موافق 1049
- اشاره 1049
- شهادت علی اصغر (ع): 1050
- اشاره 1055
- فصل سوم شعرای معاصر 1055
- شعر معاصر 1055
- اشاره 1058
- جلال الدّین همایی 1058
- 1 1059
- ترکیب بند در مرثیه ی عاشورا: «1» 1059
- 2 1060
- 3 1061
- 4 1062
- 5 1063
- 6 1064
- 7 1065
- 8 1066
- لاله ی سرخ: «2» 1067
- مرثیه روز عاشورا خطاب به آفتاب: «2» 1068
- عبد العلی نگارنده 1074
- اشاره 1074
- قیام حسینی: 1076
- پژمان بختیاری 1078
- عبد الحسین وکیلی 1081
- محمد شرمی 1085
- بازار عشق: 1085
- اشاره 1085
- شهریار 1088
- اشاره 1089
- کاروان کربلا: 1090
- داغ حسین: 1093
- جلوه ی زینب: 1094
- اشاره 1096
- هادی پیشرفت 1096
- درس عشق: 1097
- پیام مسلم بن عقیل (ع) به حضرت حسین بن علی (ع): 1100
- اشاره 1103
- صادق سرمد 1103
- شام عاشورا: 1104
- روز حسین: 1106
- امیری فیروز کوهی 1110
- اشاره 1110
- 1 1111
- 2 1112
- 3 1114
- 4 1116
- 5 1119
- عبد الرحمن پارسا تویسرکانی 1122
- عباس شهری 1123
- ریاضی یزدی 1125
- اشاره 1125
- منای دوست: 1126
- خونبها: 1129
- روز حسین (ع): 1131
- اشاره 1131
- قاسم رسا 1131
- زینب (س): 1134
- ماه انجمن: 1135
- هاله ی ماتم: 1136
- عترت حق (ع): 1138
- عبد المجید اوحدی 1140
- حیدر تهرانی 1142
- سید مهدی فاطمی 1144
- رمز 1147
- اشاره 1147
- حسینعلی رکن منظر 1147
- ابو القاسم حالت 1150
- اشاره 1150
- سرآمد مردان: 1152
- اشاره 1156
- خوشدل تهرانی 1156
- عابس فرزند شبیب: 1160
- عزیز اللّه فراهی 1162
- اشاره 1163
- اساس شرع: 1165
- اشاره 1167
- احمد ناظرزاده کرمانی 1167
- رضای حق: 1168
- اصحاب حسین (ع): 1169
- جلوه ی یزدان: 1173
- حبیب اللّه خبّاز 1175
- اشاره 1175
- پرچم خونین: 1178
- حسین حسینی 1179
- حسین وفایی 1181
- احمد کمال پور 1183
- وداع: 1184
- اشاره 1184
- گل بی خار: 1185
- مرتضی طایی شمیرانی 1189
- اشاره 1189
- مدح زینب «س»: 1190
- زنده ی جاویدان: 1192
- محمد حسین جلیلی 1194
- شور حسینی: 1194
- اشاره 1194
- ابو تراب جلی 1195
- شکر اللّه از خاک 1197
- اشاره 1198
- پرتو وفا: 1199
- کمال زین الدّین 1200
- اشاره 1200
- به مناسبت روز عاشورا: 1201
- اصغر عرب 1204
- نور خدا: 1205
- اشاره 1205
- ماه بنی هاشم: 1206
- حبیب اللّه فضائلی 1208
- اشاره 1210
- مدح زینب (س): 1210
- محمّد علی مردانی 1210
- خطاب به امام سجاد (ع): 1213
- پاسدار خون خدا: 1214
- ساقی بزم کربلا: 1215
- عباس حدّاد کاشانی 1219
- حسان 1222
- اشاره 1222
- بلا گردان تو: 1223
- کهربا: 1224
- امشب و فردا: 1225
- منزلگاه: 1227
- اشاره 1233
- حسین فولادی 1233
- آهنگ سفر: 1235
- قاسم سیّاره 1239
- اشاره 1239
- سلام بر حسین (ع): 1239
- جان هستی: 1241
- اشاره 1241
- محمد علی صاعد اصفهانی 1241
- اشاره 1244
- حمید سبزواری 1244
- یاد سیاووش: 1249
- مشفق کاشانی 1250
- اشاره 1250
- زینه المراثی: تخمیس 12 بند محتشم کاشانی: 1250
- 1 1250
- 2 1253
- 3 1256
- 4 1258
- 5 1261
- 6 1263
- 7 1266
- 8 1269
- 9 1271
- 10 1274
- 11 1276
- 12 1279
- با کاروان کربلا: 1282
- علمدار: 1283
- شهید نینوا: 1283
- هوای حسین: 1285
- آینه ی آب: 1286
- اشاره 1287
- قاسم سروی ها 1287
- درس جاویدان: 1289
- شب یازدهم: 1292
- سید علی اکبر بهشتی 1292
- اشاره 1292
- سید شهاب موسوی آرانی 1293
- اشاره 1295
- محمد رضا صغیر 1295
- قیام سرخ حسینی: 1296
- عشق و ایثار حسین بن علی (ع): 1298
- اشاره 1299
- حبیب اللّه معلمی 1299
- خیمه گاه عشق: 1300
- قربانگاه عشق: 1301
- غلامرضا قدسی 1302
- اشاره 1302
- قیام حسین: 1307
- کاروان عشق: 1309
- حسین لاهوتی 1313
- محمود شاهرخی 1315
- اشاره 1315
- عقیله ی عترت: 1315
- کعبه ی احرار: 1317
- عزای حسین: 1318
- چراغ هدایت: 1319
- جمال حق: 1321
- سفیر صبح: 1323
- اشاره 1324
- مهرداد اوستا 1324
- سخن حق 1325
- هوشنگ ابتهاج 1330
- احمد غفور زاده 1332
- اشاره 1332
- فداکاری حسین (ع): 1333
- سید رضا آل یاسین 1334
- اشاره 1334
- اجازه خواستن حضرت علی اکبر (ع) برای جهاد و شهادت آن حضرت: 1335
- مصطفی قاضی نظام 1339
- اشاره 1339
- شهادت ابا الفضل (ع): 1344
- کویر تشنه: 1346
- اشاره 1346
- بیژن ترقی 1346
- علی شریف 1348
- علی باقر زاده 1350
- اکبر دخیلی 1353
- اشاره 1355
- محمد خلیل مذنب 1355
- وداع امام حسین با اهل بیت: 1356
- وداع سید الشهداء با امام سجاد (ع): 1359
- ماجرای شهادت حضرت علی اصغر (ع): 1360
- اتمام حجت و همآورد طلبی حضرت امام حسین (ع): 1361
- آخرین نبرد: 1364
- حمله ی دشمن به خیام حسین: 1367
- شور عاشورا: 1368
- اشاره 1371
- توبه ی حرّ: 1371
- سید محمد خسرو نژاد 1371
- خدا داد نورایی اراکی 1374
- اشاره 1374
- زنده ی عشق: 1375
- اگر زینب نبود: 1379
- آب: 1380
- دوبیتی: 1381
- رباعی: 1381
- عباسعلی هجر 1382
- بهار گریستن: 1382
- اشاره 1382
- عباسعلی محمدی 1384
- هاشم شکوهی 1386
- یا حسین: 1388
- اشاره 1388
- محمد رضا یاسری 1388
یک زخم دل بس است پی کشتن کسی بس بود داغ اکبرش اندر دل نزار
بودش چو مرگ قاسم و عبّاس کارگرکشتن چه بود تشنه به شمشیر آبدار
از هر غمی
که یاد کنم، چون شراره ایست کزوی هزار شعله عیان هر کناره ایست «2» ______________________________
(1)- ضرام: زبانه کشیدن آتش.
(2)- کلیات ضیایی؛ ص 104 تا 107.
دانشنامه ی شعر عاشورایی، محمد زاده ،ج 2،ص:1061
اقبال لاهوری
اشاره
محمّد اقبال لاهوری شاعر متفکّر پاکستانی، آخرین شاعر بزرگ فارسی گوی شبه قارّه ی هندوستان به سال 1252 ه. ش. برابر با 22 فوریه سال 1873 میلادی در «سیالکوت» یکی از شهرهای پاکستان غربی متولد شد. جدّش محمد رفیق ساکن کشمیر بود که به اتفاق سه پسرش به سیالکوت آمد. یکی از فرزندانش در این شهر به شغل بازرگانی اشتغال داشت نام او نور محمد و پدر اقبال که مایه ی مباهات مسلمین می باشد.