دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم صفحه 265

ابو الفتح کشاجم «1»

اشاره

ابو الفتح محمود بن محمّد بن حسین بن سندی بن شاهک رملی «2» متوفی به سال 306 ه. ق. شاعر، نویسنده، متکلّم و منجّم، محقّق و از طبیبان ماهر و زبردست بود.

جدّش سندی بن شاهک دشمن خاندان طهارت بود و فشار و سختگیری اش نسبت به امام موسی بن جعفر (ع) در زندان هارون الرّشید بر کسی پوشیده نیست ولی او آشکارا به حمایت از اهل بیت برخاسته است و اشعار بسیاری در مدح و رثای علی (ع) و اولادش دارد. «3»

ابو بکر، محمّد بن عبد اللّه حمدونی دیوان شعرش را مرتّب کرد و اضافاتی را که از پسر کشاجم (ابی الفرج) به دست آورده بود، بدان ملحق نمود.

کشاجم در سرودن اشعار چون معلّم اخلاق است و اشعارش نمونه های اخلاق نیک، طبع بلند، وقار و صمیمیت آشکار دارد و نشان دهنده این است که برای ترویج مبادی انسانیّت و تحکیم مبانی فضیلت و تقوی به پا خاسته است. او اخلاقی نرم و لطیف داشت و هیچگاه گرد شرارت و بد ذاتی و زخم زبان نگشت و به هجو و بدگویی کسی نپرداخت.

کشاجم از شهر خود رمله به قصد سیاحت حرکت کرد و به مصر و شام و عراق سفر کرد و در ضمن سیاحتها با شاهان و وزراء و امراء نشست داشت و از جوائز آنان بهره مند می شد و از عطایشان برای ادامه سفر استقبال می کرد. هم چنین با رجال علم و ادب و حدیث نیز

رفت وآمد داشت و بین او و دانشمندان بزم های ادبی و مجالس مناظره تشکیل شده و همین امر باعث شد تا با علوم مختلفه آشنا و ماهر گردد. و در نویسندگی و خطابه از رجال علم و ادب معرفی شود. «4»

دوره شاعر دوره ای است که آراء و مذاهب و دسته بندی های دینی پدید آمد و در این عصر کمتر کسی است که برای خودش مسلک خاصی اختیار نکرده باشد. کشاجم یک شیعه امامی است که در تشیّع و موالات اهل بیت صادقانه قدم برداشته و فداکاری نمود. و عقیده اش در خلال اشعارش کاملا آشکار است. او به تشیع خود افتخار می کرد و با براهینی استوار مردم را به مذهب شیعه فرامی خواند و از حقوق اهل بیت جانبداری می نمود، و در سوگ و ماتمشان ناله و زاری می کرد، و دشمنانشان را نکوهش و از آنان بیزاری می جست.

تألیفات کشاجم عبارتند از: «ادب الندیم» «5»، کتاب «رسائل» (نامه ها)، «دیوان شعر»، «خصائص طرف» (چشم)، «الصبیح» (زیبا)، «بیرزه در علم شکار».