- پیشگفتار [: استاد بهاء الدین خرمشاهی] 1
- امام حسین در قرآن کریم 1
- * تکمله 5
- مقدمه نویسنده 7
- مدخلی بر مرثیه سرایی 21
- مرثیه سرایان اهل بیت (ع) 31
- اشاره 31
- امام سجّاد (ع) 35
- حضرت زینب (س) 39
- *** رباب (س) 41
- *** سکینه (س) 44
- *** ام البنین 46
- *** ام لقمان 50
- رثا و نوحه سرایی: 52
- فصل اول مرثیه سرایان دوره اول (قرن اول تا پایان قرن سوم هجری) 52
- اشاره 52
- [عمده ترین موضوعات مطرح در شعر این دوره چنین است:] 52
- هجو بنی امیه و دعوت به خونخواهی حسین (ع): 53
- ندامت و پشیمانی: 53
- یحیی بن حکم 54
- [شعرای این دوره] 54
- بشیر بن جذلم 55
- عبید اللّه بن حرّ جعفی 57
- مصعب بن زبیر 60
- عقبه بن عمرو السّهمی 62
- عبد اللّه بن زبیر اسدی 64
- فضل بن عبّاس بن ربیعه 67
- ابو الرُّمیح خزاعی 68
- ابو الاسود الدؤلی 70
- فضل بن عبّاس بن عتبه 71
- عوف ازدی 73
- سلیمان بن قتّه 75
- سفیان بن مصعب عبدی کوفی 78
- فرزدق 87
- اشاره 87
- قصیده فرزدق در مدح امام سجاد (ع): 88
- اشاره 101
- کمیت بن زید اسدی 101
- اشعار هاشمیات «1»: 105
- جعفر بن عفّان طائی 120
- سیّد اسماعیل حمیری 122
- منصور نمری 133
- امام شافعی 138
- فضل بن الحسن بن عبید اللّه بن العبّاس (ع) 144
- دیک الجنّ 145
- خالد بن معدان طائی 150
- اشاره 152
- دِعبل خُزاعی 152
- آثار دعبل: 156
- قصیده مدارس آیات: 158
- قصیده رائیه: 189
- قصیده دائیه: 195
- قصیده ای در رثاء حسین شهید: 199
- قصیده ای دیگر در رثای حسین (ع): 201
- فضل بن محمّد 204
- علی بن محمّد بسّامی 206
- علی بن الحسن 209
- افوَه حِمّانی «1» 210
- عمده ترین موضوعات مطرح در شعر این دوره چنین است: 212
- اشاره 212
- رثا و نوحه سرایی: 212
- فصل دوم مرثیه سرایان دوره دوم (قرن چهارم تا پایان قرن ششم هجری) 212
- تحول در کیفیت خونخواهی شهدای کربلا: 213
- مشارکت بنی عباس در جرائم بنی امیه: 213
- [شعرای این دوره] 214
- صنوبری 214
- اشاره 215
- مرثیه امیر المؤمنین و فرزند شهیدش: 221
- مرثیه ابا عبد اللّه الحسین (ع): 223
- در رثای حسین شهید (ع): 226
- مدح اهل بیت (ع): 230
- ابو القاسم زاهی 230
- اشاره 230
- مرثیه ی حسین شهید (ع): 236
- مدح اهل بیت (ع): 242
- اشاره 243
- ابو فراس حمدانی 243
- قصیده ی شافیه: 245
- قصیده هائیه: 256
- اشاره 265
- ابو الفتح کشاجم «1» 265
- مرثیه ی آل رسول (ص): 267
- مدح آل رسول (ص): 273
- در دوستی و ولاء علی (ع): 275
- در رثای اهل بیت پیامبر (ص): 277
- ابن هانی اندلسی 285
- ناشی صغیر 290
- اشاره 290
- قسمتی از قصیده بائیه در ثنای اهل بیت (ع): 293
- مدح اهل بیت: 295
- سعید بن هاشم خالدی 300
- اشاره 302
- جوهری 302
- مدح اهل بیت (ع): 303
- در رثای حسین شهید (ع): 308
- صاحب بن عبّاد 314
- اشاره 314
- قصیده ای در اعتقادش به شیعه اثنی عشری: 316
- مدح علی (ع): 320
- مدح اهل بیت (ع): 321
- رثای حسین شهید (ع): 325
- محمّد بن هاشم خالدی 330
- ابو محمّد عونی 331
- اشاره 331
- مدح اهل بیت پیامبر (ص): 332
- در رثای حسین شهید: 334
- مدح اهل بیت (ع): 339
- مرثیه ی سیّد الشهدا (ع): 341
- ابن حمّاد 342
- اشاره 342
- مرثیه ی سید الشهداء (ع): 343
- مدح اهل بیت (ع): 346
- رثای حسین بن علی (ع): 351
- رثای حسین شهید: 374
- ابو نصر بن نبّاته 382
- سیّد رضی 383
- اشاره 383
- ابیاتی از قصیده سیّد مرتضی در سوگ برادرش سیّد رضی: 387
- در سوگ سیّد الشّهداء (ع): 388
- مرثیه ی سیّد الشّهداء: 398
- قصیده: 411
- قصیده: 418
- اشاره 429
- سیّد مرتضی 429
- در سوگ سیّد الشّهداء (ع): 431
- قصیده: 440
- قصیده: 451
- قصیده: 455
- قصیده: 464
- قصیده: 465
- ابو محمّد صوری 466
- اشاره 466
- مدح اهل بیت: 467
- مرثیه ی اهل بیت (ع): 470
- مهیار دیلمی 476
- رثای حسین (ع): 477
- اشاره 477
- رثای اهل بیت (ع): 485
- رثاء و ماتم اهل بیت (ع): 490
- در رثاء علی (ع) و فرزند شهیدش (ع): 500
- مدح اهل بیت (ع): 509
- ابو العلاء معرّی 525
- زید بن سهل موصلی نحوی 531
- امیر عبد اللّه خَفاجی 532
- المؤید فی الدّین 534
- ابن جبر المصری 535
- اشاره 535
- مدح اهل بیت (ع): 536
- یحیی حصکفی 556
- اشاره 558
- حسن بن علی زبیر 558
- رثای حسین «ع»: 558
- ابن العودی 560
- اشاره 561
- قصیده: 572
- قاضی جلیس 576
- اشاره 576
- رثای سید الشهداء (ع): 578
- طلائع بن رزیک 582
- اشاره 582
- رثای اهل بیت (ع): 587
- ابن مکّی نیلی 592
- اشاره 593
- مدح رسول اللّه و اهل بیت او: 594
- مدح علی بن ابیطالب (ع): 596
- صَرَّدُر 598
- اشاره 600
- خطیب خوارزمی 600
- رثای امیر المؤمنین علی (ع) و فرزندانش: 601
- فقیه عمّاره یمنی 606
- اشاره 606
- قصیده: «7» 607
- قطب الدّین راوندی 614
- ابن الصیّفی 618
- ابن تعاویذی 620
- ابن معلم واسطی 628
- احمد بن عیسی هاشمی 632
- صفوان بن ادریس مرسی 633
- اشاره 635
- فصل سوم مرثیه سرایان دوره سوم (قرن هفتم تا پایان قرن نهم هجری) 635
- عمده ترین موضوعات مطرح در شعر این دوره عبارتند از: 635
- عمومیت شعر حسینی: 636
- تحوّل در هجو بنی امیّه و بنی عبّاس: 636
- رثا و نوحه سرایی: 636
- امید ثواب در مرثیه سرایی: 637
- [شعرای این دوره] 638
- ابن سناء الملک 638
- ابو الحسن المنصور باللّه 639
- علی بن مقرب 644
- عبد الرّحمن کتّانی 646
- کمال الدّین شافعی 647
- اشاره 647
- مدح اهل بیت پیامبر: «1» 651
- ابن ابی الحدید معتزلی 656
- اشاره 656
- قصیده علویه: 659
- ابو الحسین جزّار 733
- بهاء الدین اربلی 735
- در منقبت اهل بیت پیامبر (ص): 736
- اشاره 736
- اشاره 742
- علاء الدین علی حلّی 742
- ابو الحسن الخلیعی 755
- در سوگ حسین (ع): 755
- اشاره 755
- قصاید هفت گانه: «1» 755
- رثای مسلم بن عقیل: 767
- مطلع قصیده ها: 771
- ابن الوردی الشافعی 780
- حسن آل أبی عبد الکریم «حسن مخزومی» 782
- مدح رسول اللّه و اهل بیت او: «2» 783
- اشاره 783
- حافظ بُرسی حلّی 811
- اشاره 811
- در رثاء حسین (ع): 812
- چکامه دیگر: 840
- چکامه دیگر: 860
- حسن بن راشد حلّی 873
إذ تأوّلوه الصّوابا
4- إنّما قال: ارفضوا عنکم الدنیا إذا کنتم لنا أحبابا «1» 1- تصوّر کرده اند هرکه علی را دوست بدارد، باید جامه فقر درپوشد.
2- دروغ بسته اند، هر فقیری که او را دوست بدارد، جامه های عزّت و دولت خواهد پوشید.
3- منطق وصیّ پیامبر را تحریف کردند و این خود جنایت دیگری بود که سخن ناحق را صواب شمردند.
4- سخن آن سرور این بود: اگر دوست ما هستید، از دنیای پست چشم بپوشید و دوستی دنیا را از دل دور کنید.
______________________________
(1)- الغدیر؛ ج 4، ص 19.
دانشنامه ی شعر عاشورایی، محمد زاده ،ج 1،ص:157
ابن هانی اندلسی
ابو القاسم یا ابو الحسن، محمّد بن هانی بن محمّد بن سعدون اندلسی از اعقاب مهلب بن ابی صفره «1»، شاعر بزرگ شیعی مغرب است. پدرش اهل یکی از دهات مهدیه در تونس و مردی شاعر و اهل علم بود. او به اندلس منتقل شد. ابن هانی در شهر قرطبه یا اشبیلیه به سال 320 یا 326 هجری متولد شد و کودکی و سنین تحصیل را در قرطبه گذراند. آنگاه به اشبیلیه رفت و نزد حاکم آن شهر تقرب و محبوبیت بسیار یافت. اما به علت سخنان بی پروایش مردم او را ملحد خواندند و حاکم دوستانه او را بیرون کرد.