آموزه های تربیتی عاشورا درس ها و عبرت ها صفحه 17

عمل به مستحبات و آداب اسلامی

آموزه‌های اخلاقی قیام امام حسین

اشاره

قیام عاشورا یک حرکت نظامی نبود بلکه یک انقلاب بود که دارای ابعاد مختلفی بود. یکی از ابعاد آموزنده قیام امام حسین علیه‌السلام نکات اخلاقی بود که ایشان و یارانشان در مراحل مختلف رعایت می‌کردند.این نکات اخلاقی قیام عاشورا، آموزه و سرمشق همه‌ی پیروان حسین علیه‌السلام در طول تاریخ است. اینک این بعد قیام عاشورا را بررسی می‌کنیم:

رعایت ادب

در این مورد به چند نمونه و مثال توجه کنید:1 - امام حسین علیه‌السلام در موقع خروج از مدینه ادب را رعایت کرد و نخست به زیارت مرقد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم رفت و با او خداحافظی کرد [270] . و نیز شبانه به زیارت مزار مادرش فاطمه علیهاالسلام رفت و نماز خواند و با او وداع نمود. و همچنین در کنار مزار برادرش امام حسن علیه‌السلام نماز خواند و خداحافظی کرد [271] .2 - وقتی کسی در روز عاشورا به امام حسین علیه‌السلام توهین می‌کرد او را نفرین نمود و به خدا شکایت کرد [272] و هیچگاه کلام مخالف ادب از او صادر نشد. [ صفحه 110] 3 - امام علیه‌السلام در هنگام جدا شدن از افراد می‌فرمود «السلام علیک» [273] و نیز هنگام نزدیک شدن شهادت «سلام خداحافظی» کرد [274] .و در پایان نامه‌هایی که می‌فرستاد می‌نوشت «والسلام» [275] .این همان سلام خداحافظی است که در بین ایرانیان متروک است و سزاوار است که بدان توجه کنیم. و این ادب اسلامی را رعایت نماییم.4 - وقتی امام حسین علیه‌السلام با لشکر حر روبرو شد، موقع نماز ظهر بود، ایشان برای جلوگیری از اینکه مبادا خجالت بکشند، مؤدبانه فرمود: «ای پسر یزید (حر) آیا می‌خواهی تو با یارانت نماز بخوانی و من با یارانم نماز بخوانم؟»و حر ادب را رعایت کرد و گفت: «شما با اصحاب خود نماز را شروع کنید و ما به شما اقتدا می‌کنیم و هر دو لشکر به امامت حضرت نماز ظهر را اقامه کردند.» [276] .5 - امام علیه‌السلام وقتی به مجلس ولید (حاکم مدینه) می‌رود اول سلام می‌کند و حال معاویه را جویا می‌شود و وقتی خبر مرگ او را می‌شنود استرجاع (انا لله و انا الیه راجعون) می‌گوید.6 - وقتی عمروبن سعید (حاکم مکه) نامه‌هایی برای امام علیه‌السلام فرستاد و به او امان داد، حضرت نپذیرفت، ولی به نوعی از او تشکر کرد و فرمود:«اگر تو بوسیله این نامه قصد داشتی که به من نیکی کنی، جزای خیر در دنیا و آخرت بر تو باد. [277] . [ صفحه 111] 7 - وقتی در کربلا، شمر جلو آمد و عباس، عبدالله و جعفر برادران امام را صدا زد و خواست به آنها امان دهد (و آنها را جذب سپاه دشمن کند)حضرت فرمود: «اجیبوا و ان کان فاسقا فانه من اخوالکم» جواب او را بدهید اگر چه فاسق باشد چرا که او از خویشان شماست [278] .یعنی ادب را در برابر دشمن نیز رعایت کنید.8 - هنگامی که امام علیه‌السلام برادر خویش (عباس) را صدا می‌زند می‌فرماید: «یا عباس ارکب بنفسی انت یا اخی» ای عباس برادرم جانم به فدایت سوار شو و... [279] .

انصاف و عدالت

امام حسین علیه‌السلام نسبت به دوست و شمن، عادل بود و رعایت انصاف را می‌نمود، اینک به چند مثال توجه کنید:1 - حاکم یمن مقداری حله و... برای یزید فرستاده بود، امام علیه‌السلام در بین راه اموال حکومت طاغوت را مصادره کرد و بعد از مصادره آن اموال به شتربانان گفت: «من شما را مجبور نمی‌کنم هر کس دوست دارد با ما به عراق بیاید، کرایه‌اش را می‌دهم و همراهی او را گرامی می‌دارم و هر کس دوست ندارد از همین جا (در راه عراق) از ما جدا شود و کرایه راهی را که تا اینجا پیموده است به او می‌پردازم. [280] .و بعضی از شتربانان برگشتند و برخی با امام علیه‌السلام همراه شدند.2 - امام علیه‌السلام در سفر رعایت افراد ضعیف را می‌کردند و از این رو در [ صفحه 112] هنگام خروج از مدینه، اول زنان و کودکان را سوار کردند [281] .

علاقه و محبت به یاران و اهل بیت