جایگاه زنان در نهضت عاشورا صفحه 1

مقدمه‌

حمد و ستايش بي كران خدا را كه توفيق آن داد كه قلم را در آستان عشق حسيني به گردش در آورده و در سالي كه به نام عزت و افتخار حسيني زينت يافته ذره‌اي از ارادت خاص خود نسبت به آن حضرت را نشان داده تا شايد لحظه‌اي لطف آن حضرت شامل حالمان گردد.مدت‌ها بود كه در پي آن بودم كه در باب موضوع قيام عاشورا و مطالب پيرامون آن جزوه‌اي نگاشته و تقديم نمايم طي مطالعات و تحقيقاتي كه در اين باب به عمل آوردم چنين پنداشتم كه موضوعي به نام «زنان عاشورا» خالي است كه متأسفانه كمتر به آن توجه شده است البته در لابه لاي مطالب و موضوعاتي كه به قيام عاشورا مي‌پردازد به آن اشاره شده لكن تحقيقي مستقل به نام آنان كمتر يافت مي‌شود.اكنون در اين همايش كه به نام عاشورا مزين گشته بر آن شدم تا جزوه‌اي با عنوان «جايگاه زنان در نهضت عاشورا» عرضه نمايم اگر زنان عاشورايي در اين قيام نبودند، شايد از عاشورا و قيام امام حسين (ع) كمتر ياد مي‌شد و در اذهان محو مي‌ماند، زيرا كه رسالت عظيم پيام عاشورا را زنان بزرگواري چون زينب (س) و ام كلثوم س) و زنان و دختران امام (ع) برعهده داشتند و به راستي هم كه اين رسالت را چه خوب به انجام رسانيدند.اكنون وظيفه ما زنان مسلمان به خصوص زنان ايراني است كه دَين خود را هرچند كم بتوانيم به آنان ادا كرده و از آنان الگو بگيريم و سرمشق خود قرار دهيم مقاله حاضر جايگاه زنان عاشورا را در دو فصل بررسي مي‌كند:در فصل اول قبل از ورود به بحث اصلي اشاره‌اي به زنان صدر اسلام نموده و سپس اوضاع سياسي و اجتماعي زمان معاويه و يزيد را به طور خلاصه بررسي كرده و هم‌چنين در بخش بعدي علت همراه بردن زنان و كودكان در كاروان هجرت امام از مدينه به سوي عراق را بررسي كوتاه كرده و در فصل دوم ـ كه موضوع اصلي مقاله مي‌باشد ـ به نقش اين زنان و كودكان در قيام تحت عنوان «زنان قبل از عاشورا» و «زنان در جريان عاشورا» و «زنان پس از عاشورا» و در پايان نقش كلي آنان را در قيام و تأثيرشان در زنده ماندن نام و ياد عاشورا مي‌پردازيم

زنان صدر اسلام‌

اشاره

با نگاهي كوتاه به حوادث و جنگ‌هاي صدر اسلام خواهيم ديد كه زنان از چه جايگاه و مقامي برخوردار بودند. گاهي نيز خود در صدر حضور داشتند. در پيمان عقبه كه قبل از هجرت انجام گرفت در ميان هفتاد و اندي كه با پيامبر بيعت كردند، سه زن حضور داشت كه پيامبر براي اولين بار به طور رسمي از زنان بيعت گرفت البته در امور خاصي از جمله عدم فحشا و خيانت و عدم نسبت دادن فرزندان ديگر به شوهرانشان در جنگ احد نيز زنان قهرماني حضور داشتند. زني از قبيله بني دينار كه شوهر،پدر و برادر خود را از دست داده بود، در ميان گروهي نشسته و اشك مي‌ريخت همين كه از سلامتي پيامبر آگاه شد، گفت اي پيامبر تمامي ناگواري‌ها و مصيبت هايم در راه تو آسان است و يا زني ديگر كه جنازه فرزند و شوهر و برادر خود را ـ كه در جنگ از دست داده بود ـ بر شتري حمل كرده و به شهر مي‌برد تا دفن كند، از طرفي در مدينه كه شايع شده بود پيامبر در جنگ كشته شده گروهي از زنان براي يافتن خبر صحيح از پيامبر رهسپار احد شدند، در نيمه راه به آن زن برخورد كرد. و او با روي باز با آنان سخن گفت و خبر سلامتي پيامبر را به آنان داد در حالي كه جنازه سه شهيد خود را همراه داشت در غدير خم نيز زنان حضور داشتند. در جريان غدير خم وقتي پيامبر علي را به امامت و خلافت بر مي‌گزيند، حضرت رسول اكرم (ص) ابتدا به زنان و همسران خويش دستور مي‌دهد كه بر علي (ع) وارد شوند و او را در مورد چنين فضيلتي تبريك گويند.و يا در جنگ‌هاي بعد از پيامبر، در جنگ جمل ـ البته در بعد منفي نقش زن ـ عائشه خود در صدر فرماندهي جنگ عليه امام علي (ع) قرار مي‌گيرد.در تاريخ عاشورا، زنان برگزيده‌اي چون زينب و ام كلثوم در صدر زنان مي‌درخشند.زينب قهرمان عاشورا، پيام رسان كربلا است مگر مي‌شود از عاشورا سخن گفت و از نام زينب دريغ كرد، عاشورا بدون زينب بي معناست عاشورا همواره با نام زينب زينت‌مي‌يابد.در كنار نام زينب به نام قهرماناني برخورد مي‌كنيم كه با فداكاري‌هاي خويش صحنه هايي افتخارآميز آفريدند و براي هميشه نام خود را در تاريخ ثبت نمودند. زناني چون رباب همسر امام حسين (ع)، ام‌ّ وهب همسر زهير بن قين الگويي براي زنان مسلمان شدند.اكنون با نگاهي اجمالي به اوضاع سياسي و اجتماعي حكومت بني اميّه نقش و جايگاه زنان را در تاريخ عاشورا بررسي كرده و به ابعاد شخصيتي هر كدام مي‌پردازيم جايگاه زنان و نقش آنان را در تاريخ عاشورا از زواياي مختلف مي‌توان بررسي نمود.زنان قبل از عاشورا، از ابتداي حركت امام حسين (ع)، مدينه تا كربلا؛زنان در جريان عاشورا، نقش آفريني‌هاي زنان در روز عاشورا؛زنان بعد از عاشورا، از كربلا تا كوفه و شام و بازگشت به مدينه

اوضاع اجتماعي حكومت بني اميه‌

فساد پنهان كفر پنهان‌

اوضاع اجتماعي و سياسي زمان معاويه با يزيد فرق اساسي داشت در بررسي تاريخ زندگي و حكومت معاويه با يزيد به اين نكته مي‌رسيم كه اين دو اساساً اعتقادي به مقدّسات مذهبي و اسلامي نداشتند و تنها به دنبال هوا و هوس و مطامع نفساني خويش بودند.معاويه كسي است كه لعن بر علي بن ابي‌طالب (ع) را در ميان مردم رايج نمود وبدعت‌ها و سنّت‌هاي غلط و نا مشروع را در جامعه بنيان نهاد و با افروختن آتش جنگ صفّين حدود ده هزار كشته بر جاي گذاشت در جاي ديگر، معاويه به دوست خود (مغيرة بن شعبة مي‌گويد: «اگر بخواهيم نام ما در تاريخ ماندگار شوند، بايد نام محمّد را دفن كنيم و كاري كنيم كه اسمي از او نماند.»معاويه كسي است كه با مسلط كردن افرادي از قبيل «زياد بن ابيه و «بُسر بن اَرطاة بر جامعه مرداني شريف و با فضيلت چون «رُشيد هَجَري ، «حُجْرِ بن‌ِ عَدي و«عَمْرو بن‌ِ حَمِق‌ْ» را به شهادت مي‌رساند.با همه اين اوصاف معاويه تظاهر به اسلام مي‌نمود و در اين مورد ظواهر امر را رعايت مي‌كرد. نقاب دين بر چهره داشت و با حربه دين به جنگ با دين آمد و به گونه‌اي عمل كرد كه اصحاب و ياران حضرت علي (ع) را هم به ترديد و دو دلي انداخت با اين كه حضرت علي (ع) را به حق دانسته و به او ايمان داشتند، لكن از جنگ با معاويه ترديد داشتند.آن چنان كه در جنگ صفين مردي از ياران علي (ع) خدمت عمّار ياسر آمد و به وي گفت «من هنگام خروج از كوفه تا ديشب در باطل بودن معاويه و لزوم جنگ با او ترديد نداشتم امّا اكنون دچار ترديد شدم زيرا مي‌بينم ما اذان مي‌گوييم و نماز مي‌خوانيم آنان نيز اذان مي‌گويند و نماز مي‌خوانند».معاويه نه تنها با تظاهر به اسلام موفق شد كه مردم و ياران علي (ع) را دچار ترديدنمايد، بلكه توانست با تبليغات سوء، تخم كينه و دشمني حضرت علي (ع) و خاندان وي را در دل‌هاي مردم بكارد. لذا به همين خاطر بود كه امام حسن (ع) صلح با او را بر قيام عليه او ترجيح داد، زيرا مي‌دانست اگر امام حسين (ع) با اين عنصر مكر و حيله وارد جنگ شود،چيزي جز شهادت خود و يارانش را نخواهد داشت و شهادت او هم در آن روز نمي‌توانست نتيجه‌اي داشته باشد، زيرا معاويه با همان فريب كاري خون حضرتش را پايمال مي‌كرد و ريختن اين خون كمترين اثري براي اسلام و دين نمي‌داشت بر اين اساس امام حسين (ع) هم مدت ده سالي را كه امامتش معاصر حكومت معاويه بود، عليه او قيام نكرد و راه برادر را دنبال كرد.

كفر آشكار