سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 115

مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون، ص: 97

جلسه دوازدهم «1»

اشاره

گفته شد که یکی از اصول لایتغیر در اسلام همین حکمی است که در آیه شریفه تعاون مطرح شده و دارای دو رکن است؛ رکن اوّل اعانه به برّ و تقوا و رکن دوم عدم اعانه به اثم و عدوان است. با توجه به اینکه این جلسه، آخرین جلسه ما در این بحث است، می‌خواهم ابتدا دو مسأله فقهی را مطرح کنم و بعد هم به‌طور مختصر به دیدگاه اهل معرفت درباره آیه شریفه تعاون اشاره کنم.

* دو مسأله فقهی ..... ص : 97

مسأله اوّل این است که با توجه به اینکه آیه شریفه میفرماید «وَ لَا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ» یعنی در تهیه اسباب و مقدّمات معصیت، به یکدیگر کمک و مساعدت نکنید، اگر گناه و اثم و معصیت دارای مقدّمات متعدد (مثلًا چهار مقدّمه) بود، در صورتی که انسان خودش آن مقدّمات را فراهم کند و در نهایت هم آن ذی‌المقدّمه که اصل فعل حرام و معصیت است را مرتکب شود، آیا در مجموع پنج معصیت مرتکب شده است یا نه؟ صورت دیگر همین مسأله این است که اگر مقدّمات معصیت را تهیه کرد ولی ذی‌المقدّمه که خودِ معصیت بود را انجام نداد، آیا در اینجا چون آن چهار مقدّمه را انجام داده، چهار معصیت مرتکب شده است و یا اینکه چون ذی‌المقدّمه را انجام نداده معصیتی مرتکب نشده است؟

جواب ما این است که این مسأله اصلًا ارتباطی با این آیه شریفه ندارد و کسانی که این بحث را در ذیل مباحث این آیه مطرح کرده‌اند دچار اشتباه شده‌اند. چون فرضیه آیه تعاون آنجایی است که کسی می‌خواهد گناهی انجام دهد و شخص دیگری مقدّمات معصیت را برای او فراهم می‌کند. خطابِ «لاتعاونوا علی الإثم و العدوان» خطاب به عاصی و آثم نیست؛ یعنی این خطاب اصلًا مربوط به کسی که می‌خواهد گناه کند نیست؛ بلکه خطاب این آیه به کسانی است که خودشان نمی‌خواهند مرتکب گناه شوند، امّا گناهکار را کمک می‌کنند. لذا همه آن صُوَری که برای مسأله مطرح شد از این فرضیه بیرون است و مربوط به بحث دیگری است که جای آن در علم اصول فقه است وآن اینکه آیا بین حرمت ذی‌المقدّمه و حرمت مقدّمه ملازمه هست یا نه؛ آنهایی که قائل به ملازمه هستند می‌گویند پنج معصیت

مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون، ص: 98