سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 14

روایت دیگر از علی (ع) است که حضرت فرمود:

«وَ کَانَ مِنْ آخَرِ مَا نُزِلَ عَلَیْهِ سُورَةُ المَائِدَةِ فَنَسَخَتْ مَا قَبْلَهَا وَ لَا یَنْسِخُهَا شَیْئٌ». «1» ی

عنی احکامی که در سوره مائده است احکام سوره‌های دیگر را نسخ کرده، ولی حکم‌هایی که در این سوره آمده هرگز قابل نسخ نیست. لذا من هم عرض کردم که اگر کسی بخواهد در احکام وارد شده در سوره مائده خدشه کند معنایش این است که می‌خواهد خدشه به اسلام وارد کند.

بنابر این به این نتیجه می‌رسیم که این آیه شریفه که در ابتدای سوره مائده است، یک اصل اساسی و یک سنّت اسلامی در روابط اجتماعی را مطرح می‌کند. چون گفتیم که انسان در دو بُعد مادّی و معنوی‌اش محتاج به غیر است و همان‌طور که عرض کردم، این رابطه باید باشد. امّا بحث اساسی، چگونگیِ این رابطه و چگونگیِ کمک کردن و کمک‌گیری از یکدیگر است. یعنی من که از نظر زندگی دنیوی‌ام به غیر محتاجم، این غیر چگونه می‌تواند با من همکاری داشته باشد؟ او که به من محتاج است، من چگونه با او همکاری داشته باشم؟ همچنین در سیر معنوی، کمک و مساعدت ما به یکدیگر چگونه باید باشد؟ پس به‌طور خلاصه، این یک اصل کلّی و اساسی در روابط اجتماعی، در دو بُعد مادّی و معنوی است.

یکی از خصوصیات آیه تعاون این است که در آن هم جنبه اثباتی هست و هم جنبه نفیی. یک دستورالعمل وقتی کامل است که در آن هم جنبه اثباتی و هم جنبه نفیی هر دو باشد. انسان در دنیا زندگی‌اش و زنده بودنش بر محور اعانه است و اگر دستور اعانه بخواهد کامل باشد، باید روشن کند که چه چیزهایی را کمک کنم و چه چیزهایی را کمک نکنم. کمک و مساعدت باید نقش سازندگی داشته باشد و نقش تخریبی نداشته باشد. لذا به این آیه که نگاه کنید، می‌بینید که این دستورالعمل الهی و این اصل اساسی، کامل است و هم جنبه اثباتی را دارد و هم جنبه نفیی دارد؛ «

تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی

» بُعد اثباتی این دستور است و «ل

ا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوَان

» هم بُعد نفیی آن است. ما هم اوّل جنبه اثباتی‌اش را عرض می‌کنیم و بعد جنبه نفیی آیه را مطرح می‌کنیم و درباره هر کلمه این آیه بحث می‌کنیم.

* معنای تعاون ..... ص : 12