سلوک عاشورایی : منزل اول: تعاون و همیاری - مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون صفحه 15

بحث اوّل این است که «تعاون» یعنی چه؟ تعاون به عنوان اوّلین کلمه است که هم اثبات و هم نفی در آیه بر روی آن آمده است. در باب تعاون دو تصویر مطرح می‌شود.

__________________________________________________
(1)- بحارالأنوار، ج 18، ص 271

مجموعه قیام و انقلاب امام حسین تعاون، ص: 13

تصویر اوّل این است که تعاون به این معنا باشد که دو نفر با هم یک کار را انجام دهند. جنبه ادبی‌اش هم این است که هیأت تفاعل، اقتضای اثنینی می‌کند. مثلًا سنگی ثقیل و سنگین است و او به‌تنهایی نمی‌تواند بلند کند و من هم نمی‌توانم به‌تنهایی بلند کنم، یک سرش را او بلند می‌کند و یک سرش را من و با هم بلند می‌کنیم. این بلند کردن سنگ از روی زمین، یک کار است؛ این یک کار را ما دو نفر با هم انجام دادیم. بعضی که دقّت نظر کامل نداشته‌اند، تعاون را این‌طور معنا کرده‌اند. یعنی به اصطلاح ادبی گفته‌اند «اشتراک در فعل واحد» است.

تصویر دوم اینکه کسی در کاری اصیل باشد و دیگری برای او شرایطی را مهیّا کند. مثلًا کسی می‌خواهد آدم بکُشد و چاقو را تو به دستش دهی. اینجا او آدم را کشته است، ولی تو چاقو را به دست او داده‌ای و برای کار او تهیّه مقدّمات کرده‌ای. این را می‌گویند «اعانه»؛ او می خواهد برود سرقت کند، تو نردبان را به او دادی و او دزدی کرد ولی تو خودت نرفتی.

تعاون کدام یک از این دو مورد است؟ اشتراک در فعل واحد است یا اینکه یکی در کار اصیل است و دیگری کمک می‌کند؟

جواب: آنهایی که اهل دقّت هستند، اگر جستجو کنند، می‌بینند که هم لغت و هم عُرف معنای دوم را برمی‌گزینند. مراجعه کنید به قاموس، منجد و دیگر منابع لُغَوی و ببینید که «عون» را به معنای کمک و مساعد می‌آورند. «1» یعنی یکی در کار اصیل است و دیگری برای او شرایط و اسباب را مهیّا می‌کند.

آیه شریفه هم نظرش همین است و غیر از این نیست. چون صدر آیه خطاب به مؤمنین است. اوّل می‌فرماید «یَا أیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا» و بعد از چند مطلب می‌گوید «تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوان». اگر تعاون به معنای اوّل، یعنی اشتراک در فعل واحد باشد، معنای آیه این می‌شود که همه مؤمنین باید جمع شوند و یک کار را انجام دهند. مثلًا سنگی که روی زمین افتاده، همه باید بیایند و هرکس باید یک انگشتش را زیر آن بگذارد تا از جا بلند شود! در حالی که اصلًا این‌طور نیست و گفتن این حرف‌ها به دلیل بی‌توجهی است.

__________________________________________________
(1)- قاموس قرآن، ج 5، ص 70